Academie voor Beeldende Kunsten Mol

Kunst nieuws

Egon Schiele en zijn Moeder – Liefde en Onbegrip

Kunst nieuws - zo, 12/05/2019 - 09:09

Egon Schiele had een moeilijke relatie met zijn moeder. In zijn schilderijen toonde Schiele uitgemergelde moeders met kinderen of stervende zwangere vrouwen. Wat zeggen deze hartverscheurende portretten over het moederschap? Op deze moederdag kijken we naar de moeders in de schilderijen van Schiele.

Egon Schiele met zijn ouders en zussen

Egon Schiele werd geboren als derde kind van Adolf en Marie Schiele. Zijn vader werkte bij de spoorwegen, maar overleed aan syfilis toen Egon 15 jaar oud was. Egon bewonderde zijn vader, maar vond dat zijn moeder overbezorgd en veeleisend was. Hij beschreef zijn moeder als “een hele vreemde vrouw die mij totaal niet begrijpt en ook niet echt van me houdt.”

Moeder Schiele probeerde Egon op een ingenieursopleiding te krijgen, zodat hij in het spoor van zijn vader kon treden. In Egon’s ogen zeurde ze over zijn falen om verplichtingen na te komen en steunde ze hem niet in zijn artistieke ambitie. Marie Schiele zag zijn talent, maar protesteerde tegen iedere poging om van kunst zijn leven te maken.

Moeder en Kind
Ondanks haar protesten ging Schiele naar de kunstacademie in 1906. Hij leerde ook Gustav Klimt kennen en al snel werd Schiele uitgenodigd voor de tentoonstellingen van de Weense Secession.  Hij ontwikkelde een eigen zeer expressionistische stijl, die veel mensen schokte door de manier waarop het erotiek en dood afbeeldde. Vanaf 1910 maakte Egon Schiele verschillende moeder-kind portretten, waarin hij de moeders toonde als dode vrouwen.

In Dode Moeder I wordt een baby omsloten door een zwarte mantel en de levenloze hand van zijn moeder. De bleke, uitgemergelde moeder houdt hem stevig vast zonder vreugde. De baby zit gevangen in een krappe ruimte, omringd door de dood. Het schilderij lijkt een Freud-iaanse afbeelding van zijn relatie met zijn moeder. Schiele voelt zich net als het kind beklemd en afgestompt door zijn moeder.

Tegelijkertijd heeft het schilderij ook een symbolische waarde. Het werk toont het nieuwe leven dat ontstaat uit de buik van de moeder. Het schilderij is een symbool voor de cyclus van het leven, waarin leven en dood elkaar opvolgen. De moeder speelt hierin een centrale rol omdat zij het leven doorgeeft aan haar kinderen. Egon Schiele maakte meerdere schilderijen met dit thema.

Moeder en Kinderen
In 1915 ontstaat een kleine metamorfose in Schiele’s houding ten opzichte van het moederschap. In het schilderij Moeder en 2 kinderen is een vrouw te zien, die in tegenstelling tot veel van zijn eerdere afbeeldingen van moeders, niet dood is. Schiele schilderde het werk in een tijd dat de relatie met zijn familie verbeterde. Misschien was hij daarom geneigd zijn moeder liefdevoller te bekijken. Zijn neefje Anton, de zoon van zijn zuster Gerti, diende als het model voor beide baby’s.

Hoewel de moeder in deze schilderijen niet meer dood is, blijven de kinderen centraal staan in de schilderijen. Moeder gaat op in de achtergrond, terwijl de kleurrijke kinderen opvallen. Er lijkt nog steeds afstand te zijn tussen moeder en kind. Toch is er iets veranderd, moeder is niet meer dood, maar heeft ook na de geboorte een rol in de verzorging en opvoeding van de kinderen.

Het aantal werken dat Egon Schiele aan het thema moederschap wijdde is groot. Schiele’s  complexe relatie met zijn moeder spreekt uit zijn schilderijen. Ondanks de bevreemdende afbeeldingen van dode moeders en afstandelijke houdingen, spreekt er ook veel liefde en bewondering uit de schilderijen. Moeders die hun eigen leven opgeven om hun kinderen te laten opgroeien. Het moederschap is hartverscheurend!

Categorieën: Kunst nieuws

Hoe ziet de duivel er uit?

Kunst nieuws - do, 09/05/2019 - 09:45

De Duivel, Satan, Lucifer, Beëlzebub, Mephisto. Zoveel namen als er zijn voor de belichaming van het kwaad, zoveel manier zijn er ook om hem af te beelden. Van de wonderlijke wezens van Jeroen Bosch tot de aantrekkelijke verleider uit Faust: kunstenaars hebben Satan op talloze manieren uitgebeeld. Hoe ziet de Duivel er uit?

Binnen het christendom is de duivel de belichaming van het kwaad. Volgens Genesis is de duivel een gevallen engel, die tegen God rebelleert. Er wordt op meerdere plekken in de Bijbel naar de duivel gerefereerd. Maar wie hij precies is en hoe hij eruit ziet, blijf vaag. Er zijn daarom veel legenden ontstaan die meer over de duivel vertellen. Juist deze enge verhalen vormen een onuitputtelijke inspiratiebron voor kunstenaars.

Monster
In de vroege Middeleeuwen speelt de duivel een kleine rol in het katholieke geloof. Hij duikt vooral op in Heiligen-verhalen, waarin de heiligen en God hem keer op keer verslaan. De Duivel is niet de gevaarlijke brenger van het kwaad, maar toch vooral een kluns die steeds verslagen wordt. In kunstwerken uit de Middeleeuwen is de duivel vaak een menselijke gedaante met dierlijke kenmerken zoals een staart, vleugels, klauwen of hoorntjes. De slang die Eva verleidt in het paradijs wordt vaak ook gezien als een vermomming van de duivel.

Dierlijke trekjes zijn dus heel normaal bij het afbeelden van de duivel. Neem nou de schilderijen van Jeroen Bosch. In de Tuin der Lusten heeft de duivel een vogelkop, die verdoemde zielen zit eten (en tegelijk weer uitpoept). De duivel kon zich in alle gedaantes aan je tonen. Zie hoe verschillend de duivels er op ieder schilderij van Bosch uitzien.

Dante: Driekoppige Menseneter
Het uiterlijk van de duivel begint in de kunst eenduidiger te worden, nadat Dante de Goddelijke Komedie heeft geschreven. In dit boek reist Dante met Vergilius door de hel en ontmoet hij de duivel. Volgens de beschrijving van Dante heeft de duivel heeft drie muilen waarmee hij drie verraders verslindt: Brutus, Judas en Cassius. Ook zou de duivel met zijn halve lichaam in bevroren water zitten (zie o.a. de prent van Cornelis Galle).

In schilderijen uit de Renaissance zien we daarom vaak een duivel met drie monsterlijke koppen. Vaak zit de duivel op mensen te kauwen en soms staat hij in een ketel. Dit verwijst naar het hellevuur waar de zielen in vergaan. In de Griekse mythologie verwijst de ketel ook naar wedergeboorte. Medea stopte een oude geit in een ketel die er weer uit kwam als jong geitje. Ook de eerder genoemde slang is een verwijzing naar wedergeboorte, omdat een slang steeds zijn oude huid achterlaat. In veel schilderijen zitten dus verwijzingen naar wedergeboorte, alsof zielen na het uitzitten van hun straf in de hel een nieuw begin konden krijgen.

Heksen
Als in de Renaissance heksenverbrandingen steeds vaker voorkomen, wordt de duivel in schilderijen ook vaker afgebeeld met heksen. Heksen waren immers vrouwen die hun ziel verkocht hadden aan de duivel en het kwaad probeerden te verspreiden. Heksen zouden vrijwillig geslachtsgemeenschap met de duivel hebben tijdens heksensabbatten.

Tussen 1450 en 1750 werden in Europa ongeveer 50.000 mensen geëxecuteerd nadat ze beschuldigd waren van hekserij. Francisco de Goya schilderde een prachtige serie van 6 schilderijen over heksen en hun pact met de duivel. In deze schilderijen gebruikt Goya weer veel dieren in zijn beeldtaal. Volgens legendes verscheen de duivel als een geit, een stier of een slang bij een heksensabbat. Daarom staat de bok centraal in het schilderij van Goya. De uilen in het andere schilderij staan symbool voor magie.

Mephisto
Het beeld van duivel veranderde rond 1800 drastisch, opnieuw door de publicatie van een boek. In Goethe’s Faust wordt de duivel namelijk beschreven als een sluwe man, die probeert om mensen te verleiden over te stappen naar het kwaad. Faust sluit zo’n pact met Mephisto (de duivel) en geniet van de geschenken van de duivel. Maar na een tijdje komt Faust tot de conclusie dat dit hem niet gelukkig maakt.

In de schilderijen uit de 19e eeuw is de duivel menselijker dan in eerdere werken. Hij heeft meestal een verleidelijk lichaam, maar ook kenmerken van iets bovennatuurlijks zoals vleugels. Het Bijbelse thema van de Verzoeking van Jezus, waarin Jezus de duivel wegjaagt, wordt in de 19e eeuw ook weer vaker geschilderd. Het past bij het beeld dat iedereen, zelfs Jezus, soms verleid wordt om iets slechts te doen. Zo veranderde de duivel in de loop van de kunstgeschiedenis van een monsterlijk wezen tot iemand die in ons allemaal zit.

Recent rondde //Vensters de succesvolle serie de Kunstbijbel af na 30 artikelen. Om hierbij stil te staan publiceren we deze week een tweeluik over God en de Duivel in de kunst!

Categorieën: Kunst nieuws

Spectaculaire Vondst: Cupido verstopt in Schilderij Vermeer

Kunst nieuws - di, 07/05/2019 - 14:01

Tijdens restauratie van een schilderij van Johannes Vermeer is een verstopte Cupido teruggevonden. Het schilderij ‘Brieflezend meisje bij het venster’ werd tientallen jaren na de dood van Vermeer overschilderd om de Cupido verbergen. Het doek zal nu in oude staat worden gerestaureerd.

Jaren geleden werd bij een röntgenfoto van het schilderij gevonden dat er een Cupido onder de verf verborgen zat. Destijds werd aangenomen dat Johannes Vermeer er zelf voor gekozen had om de schildering weg te werken. Bij restauratie blijkt nu dat een latere schilder de Cupido heeft overschilderd. Er zit namelijk een dikke laag vernis en zelfs een laag stof over de Cupido heen. Ook is de gebruikte kleur donkerder, omdat de schilder zijn palet moest aanpassen aan het vernis van Vermeer.

Brieflezend meisje bij het venster
Brieflezend meisje bij het venster is één van de 35 schilderijen die met zekerheid aan Johannes Vermeer kan worden toegeschreven. Het doek hangt in de Gemäldegalerie in Dresden. Nu bekend is dat het werk later is bewerkt, zal het restauratieteam het schilderij in originele staat herstellen. Cupido wordt dus weer zichtbaar gemaakt!

Vermeer schilderde op de achtergrond een schilderij met Cupido om te laten zien dat de vrouw een liefdesbrief aan het lezen is. Vermeer gebruikte wel vaker schilderijen in zijn schilderij, om de boodschap duidelijker te maken. Dezelfde Cupido zit bijvoorbeeld verstopt in ‘Staande Virginaalspeelster’.

Ondertussen is de restauratie van Brieflezend meisje bij het venster ongeveer halverwege (zie afbeelding bovenaan). Dit half-gerestaureerde doek is van 8 mei tot 16 juni 2019 te zien in Dresden. Het zal daarna nog ongeveer een jaar duren voordat het schilderij volledig af terugkeert in het museum, nu met Cupido!

Categorieën: Kunst nieuws

Hoe ziet God er uit?

Kunst nieuws - ma, 06/05/2019 - 10:40

Iedereen kent Michelangelo’s fresco waarin God’s vinger Adam’s vinger raakt om hem tot leven te wekken. Schilderijen van God zijn zo gewoon worden, dat je bijna zou vergeten dat er eeuwenlang binnen de kerk gediscussieerd is of je God mag afbeelden. Kunstenaars zijn op zoek gegaan naar oplossingen voor dit probleem en naar antwoorden op de vraag: Hoe ziet God er eigenlijk uit?

De vraag of God afgebeeld mag worden is eeuwenlang een slepende kwestie geweest binnen de katholieke kerk. Het leidde tot het iconoclasme in de 8e eeuw en was een twistpunt in de reformatie. Toch hangen katholieke kerken tegenwoordig vol met schilderingen van God, Jezus en andere heiligen.

Jezus
In de vroegste christelijke kunst wordt God zelf meestal niet afgebeeld. In Mozes’ Tien Geboden staat immers: ‘Maak geen godenbeelden, geen enkele afbeelding van iets dat in de hemel hier boven is’. Door kunstenaars in de eerste eeuwen na Christus werd God daarom vrijwel nooit direct getoond. Maar dit leverde ook problemen op. Als je bijvoorbeeld het scheppingsverhaal wil schilderen waarin God de hemel en de aarde maakt, is het moeilijk als je God niet mag laten zien.

Als oplossing voor dit probleem, schilderden kunstenaars vaak Jezus in de plaats van god. Volgens de christelijke leer over de Heilige Drie-Eenheid bestaat er één God in drie gedaanten: de Vader, de Zoon (Jezus Christus) en de Heilige Geest. Jezus is dus eigenlijk gelijk aan God zelf. Ondanks dat Jezus in het Oude Testament niet voortkomt, gebruikten kunstenaars Jezus in hun kunstwerken. Zoals bijvoorbeeld hierboven in een miniatuur waarin Jezus de aarde schept. Of  neem de fresco van de hemel waarin niet God, maar Jezus de centrale plaats inneemt.

Hand van God
Een tweede oplossing die vaak werd gekozen is dat God niet geheel werd afgebeeld, maar dat alleen zijn handen werden getoond. In veel kunstwerken zie je daarom een hand uit de hemel komen die God moet voorstellen. Vroege muurschilderingen, mozaïeken en miniaturen maken hier veelvuldig gebruik van om toch God te kunnen laten zien. Toch waren deze oplossingen voor sommige gelovigen nog steeds in strijd met de Bijbel.

In de 8e eeuw na Christus gaf de Byzantijnse keizer Leo III de opdracht om alle afbeeldingen van Jezus en andere heiligen te vernielen. Als start werd een beroemde icoon van Christus die boven de paleispoort in Constantinopel hing, vernield. Gedurende honderd jaar werden zo iconen, frescos en mozaïeken verwijderd en vervangen door geometrische patronen. Er ontstond een strijd tussen iconen-vernietigers en iconen-vereerders om de vraag: Mag men beelden van God, Jezus en heiligen vereren of niet?

Totdat tijdens het Concilie van Nicea II in 787 werd besloten: geen aanbidding, maar wel verering.  In de 10 geboden hanteerden katholieken voortaan het gebod: ‘Gij zult geen andere goden hebben en geen afgodsbeelden maken’. Het aanbidden van beelden slaat in dat geval dus vooral op beeltenissen van andere goden. Afbeeldingen van God, Jezus en de Heiligen mochten dus weer gemaakt worden!

Vader
Nu deze strijd was uitgevochten, durfden kunstenaars aan het eind van de Middeleeuwen ook God zelf te schilderen. Maar hoe zag God er eigenlijk uit? Eeuwenlang was God immers niet geschilderd en was er hoogstens een hand laten zien. Kunstschilders gingen hiervoor terug naar de Bijbel, waar in Genesis 1:27 geschreven staat: ‘God schiep de mens naar zijn evenbeeld, als evenbeeld van God schiep hij hem, mannelijk en vrouwelijk schiep hij de mensen.’

God zag er dus uit als een mens. Omdat God een wijze man was die als een vader waakte over de mensen, kozen kunstenaars er in de Middeleeuwen al voor om hem te tonen als een grijze oude man. Vaak had hij wit/grijs haar en een baard. Ook Michelangelo schilderde hem met een baard in zijn frescos in de Sixtijnse kapel. Het plafond van de Sixtijnse kapel werd zo beroemd, dat Michelangelo hiermee definitief het archetype van God maakte.

Afbeelden van God: Voortdurende strijd
In de reformatie werd door de protestanten opnieuw in twijfel gebracht of afbeeldingen van God wel mochten. Het leidde tot de beeldenstorm die door Europa raasde. Tijdens het Concilie van Trent in 1563 bevestigde de katholieke kerk echter nogmaals dat afbeeldingen geoorloofd waren. Gelovigen aanbidden immers niet de beelden zelf, maar de personen die in de beelden getoond worden. Protestanten waren het hier niet mee eens en hielden hun kerken vrij van afbeeldingen.

De strijd binnen de katholieke kerk is na 2000 jaar duidelijk beslist in het voordeel van kunstenaars die God schilderen. Maar de afgelopen jaren is de vraag over het afbeelden van God weer heel actueel in de context van de islam. Allah en de profeet Mohammed mogen binnen de Islam immers niet getoond worden. Niemand weet dus hoe zij eruit zien…

Recent rondde //Vensters de succesvolle serie de Kunstbijbel af na 30 artikelen. Om hierbij stil te staan publiceren we deze week een tweeluik over God en de Duivel in de kunst!

Categorieën: Kunst nieuws

Trump’s Muur vernietigt Trevor Paglen’s Ruimtekunstwerk

Kunst nieuws - zo, 05/05/2019 - 12:13

Trevor Paglen lanceerde eind vorig jaar een ruimtekunstwerk dat vanaf de aarde zichtbaar moest zijn. Nu is bekend geworden dat het contact met het ruimtekunstwerk verloren is gegaan tijdens de shutdown van de Amerikaanse overheid. Hoe kon de politiek van Trump dit project zo in de weg zitten?

Afgelopen 3 december werd de Orbital Reflector van kunstenaar Trevor Paglen gelanceerd op een specX raket. We schreven over dit ambitieuze project eerder vorig jaar. Eenmaal in de ruimte zou een kubus moeten openklappen en om een 30-meter-lange ballon op te blazen. Zonlicht dat op de ballon reflecteert zou zo vanaf de aarde zichtbaar zijn als een langzaam bewegende ster aan de horizon.

Het plan
Na de lancering was het plan om een tijdje te wachten voordat de grote reflecterende structuur werd opgeblazen om te voorkomen dat het botste met andere ruimtetuigen die vanuit dezelfde raket werden ingezet. Het zou daarom een paar weken duren voordat de orbital reflector ver genoeg afgedwaald was om het kunstwerk te kunnen opblazen. Ondertussen werden de systemen continue getest en bleek er goed contact met het kunstwerk.

De Onverwachte Shutdown
Maar eind december gebeurde er iets totaal onverwachts: de Trump-regering probeerde om congresfinanciering te verkrijgen voor een muur langs de grens tussen de VS en Mexico. Het resultaat was een volledige overheid shutdown. Ondertussen nam het aantal goede signalen van de Orbital Reflector steeds verder af. Het ruimtekunstwerk was niet gebouwd om zolang te wachten. Paglen moest afstemmen met de Federal Communications Commission om de reflector in te zetten, maar er was niemand die zijn telefoontjes aannam: er was geen regering. Tegen de tijd dat de regering 35 dagen later opnieuw werd geopend, was het ruimtevaartuig volledig stil.

Paglen ziet het project nog steeds als een succes. Het doel was om de politiek rondom te ruimtevaart te laten zien. Wie is de baas in de ruimte? Overheden, commerciële partijen, iedereen is betrokken bij de race om mensen in de ruimte te brengen. De Orbital Reflector laat zien dat politiek gerotzooi uiteindelijk grotendeels bepaalt in hoeverre ruimtevaart slaagt. En wie weet, op een dag, opent de grote ballon zich uit zichzelf en kunnen we alsnog van de Orbital Reflector genieten!

Categorieën: Kunst nieuws

Stierf Leonardo da Vinci in de armen van de Franse koning?

Kunst nieuws - do, 02/05/2019 - 09:58

Vandaag is het precies 500 jaar geleden dat Leonardo da Vinci overleed. Hij verbleef op dat moment in kasteel Clos Lucé op uitnodiging van koning Frans I, met wie hij goed bevriend was geraakt. Volgens Vasari ondersteunde de Franse koning Leonardo’s hoofd terwijl hij zijn laatste adem uitblies. Maar is dit verhaal echt waar?

Leonardo da Vinci is misschien wel de meest veelzijdige kunstenaar, uitvinder, filosoof en wetenschapper van de Renaissance. Zijn Mona Lisa groeide uit tot het beroemdste schilderij ter wereld, zijn Salvator Mundi is het duurste schilderij ter wereld en zijn tekeningen tonen zijn speelse vindingrijkheid. Daarnaast liet Leonardo talloze uitvindingen, geschriften en zelfs korte stukjes muziek na. Leonardo da Vinci was een echte alleskunner.

Leonardo’s reputatie
Vanwege zijn veelzijdigheid was Leonardo da Vinci geliefd bij opdrachtgevers. Hij werkte in Milaan, Florence, Venetië, Rome en Frankrijk voor de belangrijkste machthebbers van zijn tijd. Maar hij had ook een reputatie. Leonardo da Vinci maakte werken vaak niet af. Meer dan een kwart van zijn schilderijen bleef onvoltooid. Talloze werken kwamen niet verder dan schetsen en van alle beelden die hij wilde maken voltooide hij er geen enkele.

Mogelijk kreeg Leonardo da Vinci rond 1498 de opdracht van de Franse koning Lodewijk XII voor een schilderij van Maria met Jezus geflankeerd door Johannes de Doper en St Anna. Hij maakte een uitgebreide schets voor dit werk, dat hij kon gebruiken om de compositie over te brengen op doek. Omdat er geen prikgaten of inkepingen in de tekening zijn gevonden die bij het overtrekken zouden ontstaan, weten we vrij zeker dat hij het schilderij nooit maakte. Later maakte een leerling van Da Vinci, Bernardo Luini, wel een schilderij dat losjes gebaseerd is op Da Vinci’s ontwerp. Maar Lodewijk XII kreeg zijn schilderij nooit, opnieuw een onvoltooide opdracht.

Leonardo aan het Franse Hof
Maar de Franse koning gaf niet op. Lodewijk XII was gecharmeerd geraakt van Leonardo da Vinci nadat hij zijn Laatste Avondmaal had gezien in Milaan. Uiteindelijk kwam Leonardo da Vinci in 1507 in dienst bij de Franse koning en werkte hij aan meerdere schilderijen en uitvindingen. Lodewijk XII had op dit moment ook het Noorden van Italië in zijn bezit. Maar toen de Fransen in 1513 uit Milaan werden verdreven, bleef da Vinci achter in Italië en ging bij Paus Leo X in dienst.

Leonardo da Vinci – Mechanische Leeuw

Na de dood van Lodewijk XII wist zijn zoon Frans I Milaan opnieuw te heroveren. Tijdens een ontmoeting tussen Frans I en paus Leo X, zag de nieuwe Franse koning Leonardo da Vinci terug. Hij overtuigde Leonardo da Vinci in Frankrijk te komen werken en gaf hem het landhuis Clos Lucé om te wonen. Leonardo ontwierp voor koning Frans I in deze periode onder andere een mechanische leeuw die kon lopen.

François-Guillaume Ménageot – de Dood van Leonardo da Vinci

Leonardo’s Dood
De laatste jaren van zijn leven raakte Leonardo goed bevriend met koning Frans I. Da Vinci’s Clos Lucé was zelfs ondergronds verbonden met het paleis van de koning. Volgens de Levens van Vasari was Frans I aanwezig bij Da Vinci’s dood. Vasari schrijft: ‘Leonardo kreeg een acute aanval, die een voorbode van de dood was; en om hem te helpen, hem een gunst te bewijzen en daarmee zijn lijden te verzachten, stond de koning op en ondersteunde het hoofd van de kun­stenaar.’ Leonardo overleed op 67 jarige leeftijd in de armen van de koning.

Het verhaal over Leonardo’s dood is waarschijnlijk verzonnen, want bronnen zeggen dat koning Frans I helemaal niet in de buurt was. Maar toch kreeg de anekdote mythische proporties. De koning die zijn eer bewijst aan de grote kunstenaar Da Vinci. Meerdere kunstenaars onder wie Jean-Auguste Dominique Ingres (bovenaan dit artikel) vereeuwigden de scene in een schilderij.

Da Vinci liet drie schilderijen na in Clos Lucé: de Mona Lisa, Sint Anna met Maria en Kind en Johannes de Doper. Ondanks dat Leonardo da Vinci veel opdrachten van de Franse koning nooit voltooide, kreeg Frans I zo toch drie schilderijen in zijn bezit. Nu, 500 jaar later, zijn alle drie de schilderijen nog steeds Frans bezit. Ze hangen tegenwoordig in het Louvre.

Later dit jaar opent er in het Louvre een grote overzichtstentoonstelling van het werk van Leonardo da Vinci ter ere van de 500 jarige sterfdag van de kunstenaar. We zullen hier dit najaar uitgebreid verslag van doen en terugkijken op Da Vinci’s volledige schilder-oeuvre.

Categorieën: Kunst nieuws

Kunstkalender Mei 2019 – Ai Wei Wei, Ed van der Elsken & Armando

Kunst nieuws - wo, 01/05/2019 - 10:00

Iedere maand brengt //Vensters kunstmagazine een overzicht van de hoogtepunten uit de kunstwereld. Laat je meenemen op reis langs tentoonstellingen, televisieprogramma’s en het internet. Wat heeft mei te bieden?

//Vensters’ keuze uit de tentoonstellingen die openen deze maand:

Walid Raad
Vanaf 18 mei 2019 in het Stedelijk Museum, Amsterdam
Het Stedelijk Museum presenteert de eerste solotentoonstelling van de Libanees-Amerikaanse kunstenaar Walid Raad (1967) in Nederland. In Let’s be honest, the weather helped toont hij zijn scherpe, kritische, geëngageerde en vaak geestige visie op de complexiteit van de Libanese oorlogen (1975-1991) en op de recente ontwikkelingen in de kunstwereld van het Midden-Oosten. De tentoonstelling bevat alle media waar Raad gebruik van maakt, zoals film, fotografie, multimedia installaties, performances en essays, en zal ook nieuw werk bevatten dat voor het eerst getoond wordt. Walid Raad analyseert de historische, politieke, economische en esthetische aspecten van oorlog. In elke zaal zullen nieuwe combinaties te zien zijn van werken uit de drie grote projecten waaraan Raad sinds de jaren 80 werkt en waarin hij de historische, politieke, economische en esthetische aspecten van oorlog analyseert.

Ai Wei Wei
Vanaf 18 mei 2019 in de Kunstsammlung Nordrhein Westfalen, Düsseldorf
“Alles is kunst, alles is politiek”: met deze woorden vat de internationaal befaamde hedendaagse kunstenaar Ai Weiwei het basisprincipe van zijn werkwijze samen. Dit motto is ook het leidmotief van zijn grootste tentoonstelling in Europa tot nu toe, die tegelijkertijd te zien is in de K20 en de K21 van de Kunstsammlung Nordrhein-Westfalen. Grootschalige werken en een uitgebreid behang transformeren de museumzalen in dichte, toegankelijke installaties. De nauwe verwevenheid van politieke betrokkenheid met artistieke activiteit in het oeuvre van deze belangrijke en omstreden kunstenaar maakt het mogelijk hedendaagse tegenstellingen tastbaar te maken. Ai Weiwei, die in 1957 in Beijing werd geboren, wordt wereldwijd gevierd als kunstenaar, architect, curator, filmregisseur en fotograaf.

Ed van der Elsken in Kleur
Vanaf 25 mei 2019 in Nederlands Fotomuseum, Rotterdam
Het Nederlands Fotomuseum heeft het kleurenwerk van fotograaf Ed van der Elsken van de ondergang gered en viert dit deze zomer met Lust for Life: de eerste overzichtstentoonstelling van zijn kleurenwerk. Met de grootste iconen en nog nooit eerder getoond werk. Rond universele thema’s als liefde, leven en dood brengt Ed met zijn kleurenfotografie een ode aan de mens en het leven. Deze tentoonstelling was niet mogelijk geweest zonder de restauratie van al zijn kleurenfoto’s. In 2016 luidde het museum de noodklok: de schimmel op de kleurendia’s van Ed moest per direct worden verwijderd, anders ging zijn kleurenwerk voorgoed verloren. Een PR offensief en een succesvolle (crowd)funding hebben ertoe geleid dat het museum in 2016 van start ging met het grootste fotorestauratieproject – ruim 42.000 dia’s – uit de Nederlandse geschiedenis. Onlangs werd de laatste dia schoongemaakt en daarmee is het kleurenwerk van Ed voorgoed gered van de ondergang en kan er voor het eerst een groot overzicht van zijn kleurenwerk getoond worden aan het publiek.

Aanraders op TV en in de bioscoop komende maand:

Het Voorval – Armando en de mythe (NTR)
Donderdag 9 mei om 22h55 op NPO2
Het verhaal van het allesbepalende voorval, dat centraal staat in de jeugd van Armando: tijdens de Tweede Wereldoorlog doodt een jongen in het bos een Duitse soldaat. Was Armando betrokken bij de noodlottige gebeurtenis of heeft hij een tragedie van mythologische proporties bedacht?  Je leven wordt gevormd door wat er in je jeugd gebeurt, aldus kunstenaar Armando. Het verhaal over de moord op de Duitse soldaat komt in Armando’s werk in vele vormen terug; een noodlottig treffen, een slachtoffer die dader wordt, een schuldig bos dat alles zag maar zwijgt. Filmmakers Sjors Swierstra en Roelof Jan Minneboo gaan op zoek naar antwoorden.

Nu te zien! (AVROTROS)
Wekelijks op woensdag om 21h45 op NPO2
In Nu te Zien! reizen museumdirecteuren Ralph Keuning (de Fundatie), Cathelijne Broers (de Hermitage en De Nieuwe Kerk Amsterdam), Suzanne Swarts (Museum Voorlinden), Ann Demeester (Frans Hals Museum) en Bart Rutten (Centraal Museum Utrecht) het hele land door om kijkers wekelijks te wijzen op een niet te missen tijdelijke tentoonstelling die op dat moment ergens te zien is.

Klimt & Schiele – Eros & Psyche
Vanaf 30 mei in de bioscoop
1918. Toen het gebrul van de kanonnen van de Eerste Wereldoorlog stilviel, liep in Centraal Europa, in Wenen, een gouden eeuw op haar laatste benen. Het Oostenrijks-Hongaarse Rijk begon uiteen te vallen. In de nacht van 31 oktober stierf Egon Schiele, thuis in zijn eigen bed, als één van de 20 miljoen slachtoffers van de Spaanse griep. Hij stierf terwijl hij de onzichtbare ziekte in de ogen keek, op de enige manier die hij kende: door hem te schilderen. Hij was 28 jaar oud. Slechts enkele maanden eerder waren zijn werken te bewonderen in de grote hal van het ‘Secession’ gebouw: 19 olieverfschilderijen en 29 tekeningen. Dit was zijn eerste succesvolle tentoonstelling, een viering van een nieuwe schildersopvatting waarin menselijke angsten en verlangens de boventoon voerden. Een paar maanden eerder was zijn mentor en vriend Gustav Klimt overleden. En nu, 100 jaar later, nemen de kunstwerken van deze visionairs – tussen de Art Nouveau en Expressionisme in – wederom een centrale rol in, naast de werken van ontwerper en schilder Koloman Moser en architect Otto Wagner, die ook beiden stierven in Wenen in hetzelfde jaar 1918. Deze filmgebeurtenis voert de kijker langs de statige hallen van het Albertina, het Belvedere en diverse kunsthistorische musea, zoals het Leopold Museum, het Sigmund Freud Museum en het Wener Museum.

//Vensters leest graag bij collega-schrijvers om op de hoogte te blijven van het kunstnieuws en achtergronden. Dit waren de hoogtepunten van afgelopen maand:

The Art Couch: De grootstad als inspiratiebron: Michael Wolf
@ https://www.theartcouch.be/top-4/michael-wolf/
Vorig week overleed volledig onverwacht de Duitse topfotograaf Michael Wolf. The ArtCouch kijkt terug op zijn werk.

New York Times: Why Notre-Dame Was a Tinderbox [EN]
@ https://www.nytimes.com/interactive/2019/04/17/world/europe/notre-dame-cathedral-fire-spread.html
Interactief overzicht van hoe de vlammen in zich in de Notre Dame zo snel konden verspreiden.

Volkskrant: Project Rembrandt-winnaar Sebas Groot wil geen boos werk maken, maar heeft wél iets te vertellen
@ https://www.volkskrant.nl/cultuur-media/project-rembrandt-winnaar-sebas-groot-wil-geen-boos-werk-maken-maar-heeft-wel-iets-te-vertellen~bb9793c0/
Interview met Sebas Groot, winnaar van het tv-programma Project Rembrandt.

Mei 2019
2 mei: Leonardo da Vinci – 500 jaar geleden overleden
12 mei: Moederdag
24 mei: Philips Wouwerman 400 jaar geleden geboren
30 mei: Hemelvaart – katholieke feestdag
31 mei: de Visitatie katholieke herdenkdag

 

Categorieën: Kunst nieuws

Wandelen in de Voetsporen van Richard Long

Kunst nieuws - ma, 29/04/2019 - 09:34

Richard Long is een wandelaar. Tijdens zijn lange wandelingen verandert hij de natuur om zich heen en maakt foto’s van het landschap. Vaak haalt hij de natuur ook het museum in, zoals dit voorjaar in Museum de Pont. Grote stenen sculpturen liggen op de vloeren. Wij bezochten de Pont voor een wandeling door de museumzalen.

In 2008 liep Richard Long van de prehistorische steencirkels in het Franse Carnac naar de cirkelvormige deeltjesversneller van CERN in Zwitserland, een wandeling van 970 kilometer. De symboliek is prachtig: twee cirkels 10.000 jaar uit elkaar, verbonden door een wandeling. Dit ontastbare kunstwerk werd door Long geregistreerd in een tekst, nu te zien op een muur in Museum de Pont: ‘Megalithic to subatomic: From Carnac to CERN’.

Foto’s uit de Wandelingen van Richard Long

Wandelingen
Maar kan een wandeling eigenlijk wel kunst zijn? Richard Long zelf was in 1967 de eerste die kunst maakte van een wandeling. Long liep twee uur lang op en neer over een grasveld, zodat er een lijn zichtbaar werd waar hij gelopen had. De foto van het werk is nog altijd één van de meest beroemde voorbeelden van Land Art. Al houdt Richard Long er zelf niet van om Land Art kunstenaar genoemd te worden, hij vindt de term meer passen bij de grote dure projecten van de Amerikanen.

Nee, Richard Long’s werken zijn bescheidener en ontstaan uit liefde voor het landschap. Vaak zijn het foto’s van kleine aanpassingen die hij tijdens zijn wandelingen aan het landschap doet. Of teksten waarin hij zijn wandelingen vastlegt. In Museum de Pont zijn deze werken te zien in de ‘wolhokken’ aan de zijkant van de grote centrale ruimte.

Zaaloverzicht Tentoonstelling Richard Long

Stenen
Maar als je belangrijkste kunstvorm de wandeling is, hoe breng je dit naar het museum? Eigenlijk heel simpel, door de natuur uit zijn wandelingen naar de museumzaal te brengen. Zoals Richard Long tijdens zijn wandelingen met stenen of takken tijdelijke sculpturen maakt, creëert hij ook in het museum cirkels en lijnen van stenen uit de natuur.

Detail

In Museum de Pont zijn nu 5 van dit soort grote sculpturen te zien. Het zijn kruizen en cirkels van basalt, graniet en leisteen, die speciaal voor de tentoonstelling door Long zelf werden neergelegd. Iedere keer dat hij de werken ergens tentoonstelt zijn ze sculpturen net iets anders. Natuurlijk blijven de stenen hetzelfde en de vorm van het sculptuur ook, maar iedere keer zal de wijze waarop Long de stenen ordent net iets verschillen.

Zaaloverzicht Richard Long

Tentoonstelling
Museum de Pont heeft sinds 1991 een stenen kunstwerk van Richard Long in de collectie: een grote cirkel van witte kalksteen. Maar opvallend genoeg is dit werk nu niet te zien, maar zijn er dus tijdelijks 5 andere werken de grote hal binnengehaald. De grote sculpturen worden gecombineerd met teksten en foto’s waarin Long’s wandelingen zijn vastgelegd.

Hoewel de werken een schitterend kijkje geven in het oeuvre van Richard Long, voelt de tentoonstelling ook een beetje beperkt. Geen ruim overzicht van zijn werk, maar slechts een kleine selectie die smaakt naar meer. Hierdoor ben je er vrij snel doorheen. Na een rondje door het museum zit er daarom niets anders op dan zelf maar te gaan lopen. In de lentelucht de natuur in voor een eigen wandeling. Wie weet wat je tegenkomt…

Categorieën: Kunst nieuws

Wie waren de docenten aan het Bauhaus?

Kunst nieuws - vr, 26/04/2019 - 13:18

Deze maand is het 100 jaar geleden dat het Bauhaus zijn deuren opende in Weimar. Bauhaus was een invloedrijke design-school die kunst met vakmanschap combineerde. Onder druk van de nazi’s moest Bauhaus in 1933 sluiten, maar de invloed van school bleef voortduren. Welke beroemde kunstenaars en architecten gaven les aan het Bauhaus?

Bauhaus werd opgericht in april 1919 in Weimar door architect Walter Gropius. De school stelde zich ten doel om kunst en toegepaste kunst met elkaar te verbinden om zo een totaalkunstwerk (Gesamtkunstwerk) te creëeren. Gedreven door de vernieuwing van het modernisme, probeerde het Bauhaus de arrogante grens tussen kunst en vakmanschap te slechten. Een doel was om vorm en functie met elkaar te verbinden. Hierdoor heeft het Bauhaus grote invloed gehad op de ontwikkeling van design, architectuur en grafische kunst.

Weimar-Dessau-Berlijn
Bauhaus werd in 1919 opgericht in Weimar en ontwikkelde zich daar tot een school met internationale allure. Leraren kwam uit heel Europa en de school trok aandacht van meerdere kunstenaars, o.a. Theo van Doesburg en Ed Lissitzky kwamen op bezoek. De politieke druk van de conservatieven in Weimar tegen de progressieve Bauhaus nam echter toe en de budgetten werden in 1924 flink teruggeschroefd. In 1925 verhuisde Bauhaus daarom naar Dessau, waar Walter Gropius speciaal voor de school een nieuw gebouw ontwierp. In 1932 nam de druk op de school opnieuw toe, deze keer vanuit het nazi-regime. De school in Dessau moest hierdoor sluiten en er werd geprobeerd een doorstart te maken in Berlijn. In Berlijn draaide Bauhaus nog 1 jaar, voordat het in 1933 definitief zijn deuren sloot.

Tussen 1919 en 1933 waren beroemde kunstenaars en architecten als docent betrokken bij het Bauhaus. Hieronder zetten we de belangrijkste docenten op een rij.

Walter Gropius
Walter Gropius werd in 1919 gevraagd als hoofd van de Saksen School voor Toegepaste Kunst in Weimar, die door het vertrek van de Vlaming Henry van de Velde in de Eerste Wereldoorlog zonder leiding was komen te zitten. Gropius nam de uitdaging aan en transformeerde de school in het Bauhaus. Gropius was een modernistische architect, die propageerde dat vorm functie moest volgen. Gropius ontwierp de Bauhaus gebouwen in Dessau, waar de school tussen 1925 en 1932 gevestigd was. Gropius bleef het Bauhaus leidden tot aan 1928.

Lyonel Feininger

Lyonel Feininger
Bij de oprichting van Bauhaus, stelde Gropius naast zichzelf drie docenten aan: de Zwisterse schilder Johannes Itten, de Duitse beeldhouwer Gerhard Marcks en de Duits-Amerikaanse schilder Lyonel Feininger. Feininger schilderde in expressionistische stijl met veel kubistische elementen. In het Bauhaus kreeg hij de leiding over de drukkerij en grafische afdeling. Samen met Johannes Itten gaf Lyonel Feininger richting aan de eerste jaren van Bauhaus. Ze propageerden een expressionistische stijl.

Paul Klee – Kasteel en Zon

Paul Klee
De Zwitserse kunstschilder Paul Klee werd in 1921 aangesteld bij het Bauhaus als docent boekbinden, glas-in-lood en muurschilderingen. Juist doordat Klee zelf verschillende materialen en stijlen in zijn eigen werk gebruikte, was hij een geschikt docent binnen het Bauhaus. Hij liet zich niet binden door stijlen en was een groot voorstander van de meningsverschillen en verscheidenheid aan theorieën binnen het Bauhaus docentenkorps.

Wassily Kandinsky – Compostie VIII

Wassily Kandinksy
in 1922 kwam ook Wassily Kandinsky naar het Bauhaus als docent schilderkunst en kleurentheorie. Kandinksy probeerde kleurenleer aan psychologie te verbinden, zoals binnen der Blaue Reiter groep ook werd gedaan. Kandinsky’s eigen werk werd beïnvloed door zijn tijd aan het Bauhaus. Geometrische vormen kwamen steeds centraler te staan. Door de komst van Wassily Kandinsky en later Laszlo Moholy-Nagy werd de Nieuwe Zakelijkheid een belangrijke stroming binnen het Bauhaus. Binnen het Bauhaus-design vertaalde dit zich in functionalisme, standaardisatie en massaproductie. Design moest voor iedereen betaalbaar worden.

Josef Albers – Hommage to the Square

Josef Albers
Josef Albers begon 1920 als student aan het Bauhaus, waar hij de introductiecursus van Itten volgde. In 1922 al werd Albers zelf docent, als hoofd van het atelier waar glas-in-loodramen werden gemaakt. Later gaf hij ook de introductiecursus handenarbeid. Hij werd in 1925 professor en de belangrijkste ambachtsman binnen de school. Juist door zijn samenwerking met theoreticus Paul Klee, kwamen vorm en uitvoering samen in hun ontwerpen.

Mies van der Rohe
Nadat Walter Gropius in 1928 aftrad als hoofd van het Bauhaus, werd architect Hannes Meyer de nieuwe directeur. Meyer was aanjager van ‘het Nieuwe Bouwen’, een stijl die goedkoop en zonder poespas was. Hij vond dat functie van het gebouw centraal moest staan en niet het uiterlijk van het gebouw. Meyer zorgde voor veel onrust, omdat alle kunst-gerelateerde afdelingen van Bauhaus, waarin esthetiek centraler stond, weinig ruimte meer kregen. In 1930 werd Meyer daarom de wacht aangezegd door de burgemeester van Dessau. Even hoopte het stadsbestuur dat Gropius terug zou keren, maar uiteindelijk werd architect Mies van der Rohe aangesteld.

Mies van der Rohe bestuurde Bauhaus tussen 1930 en 1933. Hij bracht de focus van Bauhaus terug naar scholing en stopte alle commerciële activiteiten. Hoewel Van der Rohe ook een aanhanger was van een modernistische bouwstijl met veel simplisme, wist hij de rust van Bauhaus terug te brengen. Na de sluiting van Bauhaus trok Mies van der Rohe naar de Verenigde Staten, mede hierdoor raakte de Bauhaus-stijl verspreid over de wereld. Vooral binnen de architectuur bleven veel Bauhaus-ideeën nog eeuwenlang populair.

Meer Bauhaus design bekijken? In Museum Boijmans van Beuningen zijn tot en met 26 mei ruim 800 kunstwerken, meubels, keramiek, textiel, foto’s, typografie en architectuur te zien. De voorwerpen geven je inzage in de inspirerende wisselwerking tussen Nederland en het Bauhaus door de jaren heen.

Categorieën: Kunst nieuws