Academie voor Beeldende Kunsten Mol

Kunst nieuws

Johann Friedrich August Tischbein: Romantische Gevoelens in een Nuchter Nederland

Kunst nieuws - vr, 13/09/2019 - 10:06

Eind 18e eeuw verspreidde de Romantiek zich als een virus over Europa. Boeken, schilderijen en muziekstukken vol overweldigende gevoelens vierden hoogtij in Duitsland en Frankrijk. In Nederland moest men weinig van deze overdreven pathos hebben, totdat portretschilder Johann Friedrich August Tischbein naar Nederland kwam. Het Rijksmuseum Twenthe laat zien waarom!

Johann Friedrich August Tischbein – Familieportret

‘Ik zonk onder het gewicht van mijn gevoelens.’ Zo beschreef Werther zijn liefde voor Lotte, in Goethe’s roman het Lijden van de Jonge Werther. Werther’s onmogelijke liefde dreef hem tot waanzin. Het boek ging als een golf door Europa. Schrijvers, musici en kunstenaars omarmden de trefzekere beschrijvingen van de gevoelens en vonden inspiratie in het boek. Na het stijve classicisme, kwam het gevoel zo de schilderkunst binnen. Caspar David Friedrich schilderde de nietigheid van de mens tegenover het grootsheid van de natuur. Eugène Delacroix benadrukte de wanhoop en dramatiek van historische scenes.

Nederland
De opkomst van de romantiek was aan Nederlandse kunstenaars minder besteed. Kunst waarin waanzin en overdrijving de hoofdtoon voeren, paste niet goed bij de nuchtere Hollandse volkaard. ‘Doe maar gewoon, dan doe je gek genoeg’. De Nederlandse dichter W. Hecker formuleerde het zo: ‘De Romantiek is als een mooi meisje, maar er zweeft een helse trek om haar lippen. Ze sleept haar slachtoffers mee naar de afgrond.’

Geen gemakkelijke omstandigheden zou je zeggen om je als Duitse romantische kunstenaar in Nederland te vestigen. Toch is dat precies wat Johann Friedrich August Tischbein deed. Vier periodes woonde hij in Den Haag en Amsterdam en schilderde hij de gegoede burgerij van Nederland in de vernieuwende stijl van de Romantiek. Een greep uit deze schilderijen is nu te zien in het Rijksmuseum Twenthe.

Borstvoeding en Kattenkwaad
De portretten van Tischbein zijn zonder opsmuk. Geen dames in dure jurken of statige mannen in strak pak. In de schilderijen van Tischbein zien we zorgzame ouders in een ontspannen houding, alsof je ze niet tijdens, maar net na de poseersessie treft. Je krijgt hierdoor een beter beeld van de persoonlijkheid en de gevoelens van de mensen die hij portretteert.

Het voelt alsof je even mee mag gluren in het leven van een ander tijdens intieme momenten zoals het geven van borstvoeding, of een onderonsje tussen twee zussen (boven dit artikel).  Tischbein’s romantiek-light was niet overdreven, maar juist oprecht. Hierdoor kreeg Tischbein veel klanten bij de Nederlandse en Duitse elite.

Johann Friedrich August Tischbein – De Kinderen van Willem V

Oranjes
Johann Friedrich August Tischbein groeide zelfs uit tot de favoriete schilder van de Oranjes. Twaalf schilderijen van stadhouder Willem V en zijn kinderen zijn nu in Enschede te zien. De portretten komen uit de collectie van Paleis het Loo en hebben dezelfde karakteristieke kenmerken als de portretten van de burgerij: ingetogen en persoonlijk.

In 1789 lieten prinses Louise en de prinsen Willem en Frederik een groepsportret van henzelf maken als cadeau aan hun ouders. Ze betaalden het werk (1260 gulden) uit eigen portemonnaie. De goede verstandhouding van de kinderen spreekt uit intieme sfeer. De verwijzingen naar de macht van de familie zitten verstopt in de achtergrond van het schilderij: een wereldbol, een buste van Willem van Oranje en een beeld van bacchus als symbool van vruchtbaarheid.

Conclusie
Het lijkt alsof Tischbein in Nederland precies de juiste snaar heeft weten te raken. Hij introduceerde een prettige versie van de romantiek in Nederland. Tischbein’s schilderijen tonen de gevoelens en kwetsbaarheid van de geportretteerden, zonder overdreven pathos of drama. Met 21e eeuwse ogen lijken de pruiken misschien overdreven en zijn de tafereeltjes soms wat zoetsappig. Maar als je bedenkt dat in de 18e eeuw de ratio van verlichting hoogtij vierde, is te begrijpen wat voor een impact zijn stijl moet hebben gehad.

De werken van Tischbein zijn intiem en zachtaardig. Toch is Tischbein in Nederland de afgelopen eeuw volledig in vergetelheid geraakt. Het Rijksmuseum Twenthe zet zijn werk nu terug in de spotlights. Dankzij een reeks mooie bruiklenen uit Duitse musea is Tischbein weer even in ons land.

Categorieën: Kunst nieuws

Freud vs. Bacon: Een Inspirerende Haat-Liefdeverhouding

Kunst nieuws - di, 10/09/2019 - 09:56

De vriendschap tussen Lucian Freud en Francis Bacon was een bron van liefde, ergernis en inspiratie. In de jaren 50 was Bacon de nieuwe ster van de kunstwereld. Niemand kende Freud nog. Hoe ontstond deze beladen vriendschap en waarom ging het weer kapot?  In het slotstuk van onze zomerserie over rivaliteit in de kunst, het verhaal van de haat-liefde verhouding tussen Lucian Freud en Francis Bacon.

Lucian Freud en Francis Bacon ontmoetten elkaar voor het eerst tijdens een weekend in het landhuis van een gemeenschappelijke vriend, Graham Sutherland. Ondanks hun verschillende persoonlijkheden en schilderstijl hadden de twee direct een klik. Lucian Freud zou hier later over zeggen: “Nadat ik hem ontmoet had, zag ik hem vaak.” Ze bezochten samen dezelfde bars in de wijk Soho in Londen.

Portretten
In de jaren 50 maakten Freud en Bacon verschillende portretten van elkaar, ieder in hun eigen stijl. Lucian Freud werkte gedetailleerd met strakke lijnen als in een tekening, terwijl Francis Bacon’s portretten er verstoord en rauw uitzien. Bacon had veel succes met zijn moderne schilderstijl in een tijd dat abstract expressionisme hoogtij vierde. Freud’s precieze schilderijen werden grotendeels genegeerd.

Er zijn boeken volgeschreven over de vriendschap tussen Freud en Bacon. Freud was vaak platzak en leende daarom geld van Bacon.  Een latere geliefde van Bacon verklaarde eens: “Lucian leende teveel geld van Francis, dat hij vervolgens vergokte”. Ook de homoseksualiteit van Bacon is aanleiding geweest voor veel speculatie. De jonge Freud was een aantrekkelijke jongen om te zien en het is onduidelijk of Bacon zich tot hem aangetrokken voelde. Freud daarentegen was een echte vrouwen-man en het lijkt onwaarschijnlijk dat er ooit een seksuele relatie tussen de twee is geweest.

Liefde
Niettemin moet Freud ook diepe gevoelens van vriendschap en genegenheid voor Bacon hebben gevoeld. Dit bleek toen Francis Bacon een relatie met RAF piloot Peter Lacy kreeg in 1952. Het was een gewelddadige vent, die Bacon regelmatig mishandelde. Niettemin adoreerde hij Lacy en zette alles voor hem opzij.

Op een avond liep Lacy’s gedrag echt uit hand. Hij gooide Francis Bacon uit een raam van de tweede verdieping. Bacon overleefde de val, maar was gewond aan zijn gezicht. Toen Freud dit hoorde werd hij furieus. Hij daagde Lacy uit voor een gevecht, maar Lacy wilde zich niet verdedigen. “Hij zou me nooit geslagen hebben, want hij was een gentleman”, zei Freud hier later over. “Het geweld tussen hen was iets seksueels, dat ik niet begreep”. Het voorval zorgde ervoor dat Freud en Bacon elkaar 3 jaar nauwelijks spraken.

Stijl
Pas toen Bacon een nieuwe relatie kreeg, kwamen Freud en Bacon weer bij elkaar. Freud probeerde te voorkomen dat ze opnieuw uit elkaar zouden groeien.  Daarom probeerde hij Bacon’s nieuwe vriend, George Dyer, beter te leren kennen. Hij maakte twee portretten van hem en tijdens de poseersessies spraken de twee veel.

Ondertussen was Freud’s stijl aan het veranderen. Geïnspireerd door de vrije werkwijze van Bacon, durfde hij meer op gevoel te schilderen. Zijn werken werden minder gedetailleerd en minder geregisseerd. In de portretten van Dyer is goed te zien hoe de toets van Lucian Freud losser is, dan in zijn vroege schilderijen.

Einde vriendschap
Begin jaren 70 raakten Freud en Bacon definitief gebrouilleerd. Het is nooit helemaal duidelijk geworden waarom. Beide schilders praatten er niet graag over. Bacon liet eens los dat Freud teveel geld van hem leende. Freud legde de schuld juist bij Bacon: “Francis verbitterde toen mijn werk ook succes begon te hebben.”.

Toch liet de vriendschap Lucian Freud nooit helemaal ongemoeid. In 1988 werd zijn portret van Francis Bacon gestolen tijdens een tentoonstelling in Berlijn. Om het terug te vinden, ontwierp Freud een zwart-witte reproductie van het ontbrekende schilderij op een poster met de tekst “WANTED” in een felrood lettertype.. Helaas, werd het werk nooit teruggevonden. Het stak Freud dat hij het schilderij van zijn vriend verloren had. Tot aan zijn dood verbood hij daarom dat reproducties van het werk in kleur werden afgedrukt. Zou zijn rouw om het verlies van het schilderij, zijn teleurstelling over het verlies van de vriendschap laten zien?

De //Vensters zomerserie van 2019 gaat over rivaliteit in de kunst. In 5 artikelen gingen we op zoek naar de mooiste verhalen over strijd tussen beroemde kunstenaars. De Zomerseries van afgelopen jaren gingen over het Naakt, Verboden Kunst en Kleur. Teruglezen? Zie hier het overzicht!
Eerder bijdragen:
– Leonardo vs. Michelangelo: Wie is de grootste Renaissance kunstenaar?

Rubens vs. Poussin: Rivalen na de Dood
Manet vs. Degas: Het Schilderij dat een Vriendschap Verstoorde
Matisse vs. Picasso: Schilderijen Ruilen uit Rivaliteit

Categorieën: Kunst nieuws

Recensie: De Kunstmeisjes – 50 kunstwerken om langer dan 20 seconden naar te kijken

Kunst nieuws - zo, 08/09/2019 - 10:08

De Kunstmeisjes, drie jonge kunsthistorici, schrijven wekelijks op hun blog recensies over tentoonstellingen in Nederland. Ze geven ons advies: Gaan of niet gaan? Maar nu is er ook een boek waarin ze hun 50 favoriete kunstwerken beschrijven. In het voorwoord beloven ze enthousiaste verhalen over kunst in begrijpelijke taal. Ze willen bewijzen dat je geen kunstgeschiedenis gestudeerd moet hebben om een kunst te begrijpen. Nou dat beloofd wat!

De keuze van de kunstmeisjes begint met en gele deur van Rachel Whiteread uit Museum Voorlinden. Niet een erg toegankelijk werk. Waarom is een deur nou zo interessant? Erg benieuwd wat de dames hiervan vinden! Wat volgt is een leuke anekdote over hoe Whiteread ooit eens een betonnen afdruk liet maken van een heel huis. Leuk verhaal! Maar ondertussen weet ik nog steeds niets over de deur in Museum Voorlinden…

Blog van de Kunstmeisjes

Modern & Hedendaags
De kunstmeisjes houden duidelijk van moderne en hedendaagse kunst, van de 50 werken zijn er slechts 12 gemaakt voor 1900. En wat zijn deze 12 keuzes saai, het meisje met de parel van Vermeer, het Puttertje van Fabritius, twee etsen van Rembrandt en een zelfportret van Vincent van Gogh. Nou nou, dat had allemaal wel wat avontuurlijker gemogen en de bijbehorende verhalen ook. Bij het zelfportret van Van Gogh volgt een verhaal over zijn afgesneden oor. Dat hebben we wel eens eerder gehoord….

Leuker wordt het in de keuzes hedendaagse kunst. 20 van de 50 gekozen werken zijn van na 2000. Een foto bijvoorbeeld van een vrouw in ochtendjas van Esther Zilversmid en Appie Brood uit het Joods Museum. Een onverwachte keuze met een mooi verhaal over de betekenis van kleding. Helaas zijn niet alle beschrijvingen zo treffend. Bij de spinnen van Louise Bourgeois bijvoorbeeld volgt een uitgebreide beschrijving van haar leven en een verhaal over een ander werk (Cell XXVI). Hadden we dan toch kunstgeschiedenis moeten studeren? Blijkbaar hebben we extra kennis nodig om de spinnen te waarderen.

Vrouwen
De kunstmeisjes vragen meer aandacht voor vrouwelijke kunstenaars. Deze trend is natuurlijk in de hele kunstwereld gaande (//Vensters doet dit jaar ook een duit in het zakje). Hoewel er 20 vrouwen in het boek staan, is het de kunstmeisjes blijkbaar niet gelukt een werk te vinden van voor 1949. Of ze hiermee de vrouwelijke zaak nou echt een dienst bewijzen, is twijfelachtig.

Maar goed als we de hoogdravende beloftes uit het voorwoord even vergeten, blijft een vlot geschreven boek over. De teksten raken aan de belevingswereld van de jongere kunstliefhebber. De toon en speelsheid van de teksten leest prettig en je krijgt in de loop van het boek een paar leuke anekdotes te horen.  Tussen de 50 geselecteerde kunstwerken uit Nederlandse musea zitten zeker een aantal onbekende pareltjes die je enthousiast maken voor een volgende museumbezoek. Het hoofddoel van je kunstmeisjes blijft zo overeind: de lezer laten zien dat de Nederlandse musea ware schatkamers zijn.

Mirjam Kooiman, Nathalie Maciesza en Renee Schuiten-Kniepstra
De Kunstmeisjes
Meulenhoff, €22,99

Categorieën: Kunst nieuws

Kom in beweging met Daan Roosegaarde!

Kunst nieuws - vr, 06/09/2019 - 10:13

Wat was de laatste keer dat je op de grond lag en met honderden balletje hebt lopen spelen? Misschien toen je je kind ging ophalen uit de ballenbak bij McDonalds? Even de schaamte voorbij. Niemand die het ziet! Mijn laatste keer was afgelopen weekend bij een bezoek aan het Groninger Museum!

Toen het Groninger Museum Daan Roosegaarde uitnodigde voor een tentoonstelling moest hij even nadenken. Roosegaarde werkt normaal in de openbare ruimte. Zijn technische snufjes toverden een regenboog in station Rotterdam, een lichtgevend Van Gogh-pad in Nuenen en een reflecterende afsluitdijk. Wilde hij zich wel laten beperken door de zalen en de regels van een museum?

Roosegaarde nam de uitdaging aan! Na drie jaar testen, creëerde hij een museum dat tot leven komt dankzij jouw spel en creativiteit! Aanraken is niet alleen toegestaan, maar een directe interactie met de zalen is zelfs nodig om de kunst van Roosegaarde te kunnen zien en beleven.

Studio Roosegaarde – Presence, Foto: Pim Hendriksen

Ballenbak tot bevroren schaduw
Het resultaat van Daan Roosegaarde’s ontwerp is een lichtgevend landschap dat draait om de vraag: Wat is het effect van de mens op zijn omgeving? In een kamer vol groen en oranje licht blijft je schaduw kleven aan de muur. Even verderop staan mensen te knuffelen met grote fluorescerende bollen. De muren, de objecten, zelfs vloeren vragen om aanraking. Iedere bezoeker laat sporen achter.

Een vergelijking van de mens en zijn effect op het milieu dringt zich op. Ons consumentengedrag zorgt voor milieuschade: CO2 uitstoot, milieuvervuiling, stikstof. De milieuschade, of ‘voetafdruk’, die we achterlaten, was nog nooit zo groot. Toch zijn de effecten van ons eigen gedrag op het milieu vaak niet direct zichtbaar. De tentoonstelling ‘Presence’ maakt onze voetafdrukken zichtbaar en zorgt voor bewustzijn van iedere stap die we zetten.

Studio Roosegaarde – Presence, Foto: Peter Tahl Studio Roosegaarde – Presence, Foto: Pim Hendriksen

Kom in beweging
‘Presence’ roept ons op om weer in beweging te komen. Zoals de museumbezoeker passief voor schilderijen staat te kijken, zo is de burger in de maatschappij afwachtend geworden. Roosegaarde maakt ons bewust van het effect dat we hebben op ons omgeving. Dat klinkt misschien zwaar, maar dat is het niet. ‘Presence’ is juist speels en prikkelt je verwondering.

De tentoonstelling eindigt met het citaat “There are no passengers on spaceship earth. We are all crew.” De boodschap is duidelijk: als wij de wereld om ons heen willen veranderen, zullen we dit zelf moeten doen. Ieder moet een beetje bijdragen. Met een opwarmende aarde, armoede en het langzaam opraken van fossiele brandstoffen, zullen we allemaal zo creatief moeten worden als Daan Roosegaarde!

Categorieën: Kunst nieuws

Op zoek naar de geheimen van Rembrandt – Hoe maak je een ets?

Kunst nieuws - di, 03/09/2019 - 12:27

Rembrandt was niet alleen een groot schilder, maar ook een geweldig prentkunstenaar. Al tijdens zijn leven raakten zijn etsen verspreid over heel Europa. Hoe maak je een ets? En wat was er zo bijzonder aan de techniek van Rembrandt?

In de tijd van Rembrandt bestond de ets ongeveer 100 jaar. Waarschijnlijk werd de techniek uitgevonden in Augsburg door de Duitser Daniel Hopfer en raakte het etsen vanuit daar langzaam verspreid door Europa. Er bestonden nog een boeken of handleidingen over etsen toen Rembrandt begon. Etsen was nog een ‘geheim van de meester’. Rembrandt had het geluk dat zijn leermeester, Pieter Lastman, de techniek geleerd had.

Procédé
Voor het maken van een ets, heb je een zilveren of koperen plaat nodig die je insmeert met een ‘grond’. In de tijd van Rembrandt bestond de grond vaak uit bijenwas of van een was-achtige  vloeistof uit boomschors. Vervolgens maakt de kunstenaar met een naald in deze dunne laag was een tekening. De koperen plaat wordt daarna in een bad met zuur gelegd. Het zuur bijt groeven in de plaat op de plek waar geen grond meer zit. Door de plaat te wassen, in te smeren met inkt en de overtollige inkt weg te wassen, komt er inkt in de groeven terecht. Als je de plaat vervolgens met een papier door een pers haalt, druk je de inkt op het papier.

Rembrandt specialiseerde zich in de etstechniek en probeerde allerlei vernieuwing uit. Hij gebruikte bijvoorbeeld de ‘droge naald techniek’ waarbij hij de naald direct in de plaat kraste. Er ontstaat dan een opstaand randje langs de groef (de braam), waar ook inkt aan blijft hangen. Hierdoor kon hij scherpere lijnen creëeren. Ook liet hij weleens inkt op de plaat liggen bij het drukken, zodat zwarte vlakken ontstonden. De etstechniek bracht Rembrandt zo talloze mogelijkheden om zijn spel met licht en donker op papier te krijgen.

Staten
Rembrandt werkte vaak na het afdrukken door het op dezelfde etsplaat, waardoor een nieuwe versie, een nieuwe ‘staat’, ontstond van dezelfde voorstelling. Van Rembrandt’s ets van de Kruisiging van Jezus zijn 5 staten bekend. Tussen staat 3 en 4 veranderde hij de positie van het paard. Maar andere veranderingen zijn kleiner, dan liet hij bijvoorbeeld een plaat langer in het zuur liggen om de lijnen verder uit te diepen.

Kunsthistorici hebben veel gediscussieerd over de vraag waarom Rembrandt zijn etsplaten zo vaak bewerkte. Waarschijnlijk komt dit doordat Rembrandt veel gebruik maakte van de droge naald techniek. Waar met een gewone etsplaat 150-200 afdrukken gemaakt kunnen worden, kan een etsplaat die met een droge naald is gemaakt maar 25 tot 50 keer afgedrukt worden. Daarna begint de plaat al merkbaar te slijten. Waarschijnlijk werkte Rembrandt de plaat daarom na 25-50 afdrukken bij, om lelijke details te verfraaien en opnieuw verbeteringen aan te brengen.

Zelfportretten
Eerder dit jaar bekeken we Rembrandt’s 36 zelfportretten in olieverf. Maar daarnaast maakte Rembrandt ook 32 zelfportretten in etsen. Vooral in zijn jonge jaren gebruikte Rembrandt zelfportretten om allerlei gelaatsuitdrukkingen te oefenen. Ook speelde hij in zijn etsen met de lichtval. In zijn zelfportretten leerde hij dus de trucjes om op andere etsen toe te passen.

De Bijbel was Rembrandts belangrijkste inspiratiebron. Van de ongeveer 290 prenten die hij maakte, wijdde hij er meer dan tachtig aan Bijbelse thema’s. In zijn Bijbelse prenten toont  Rembrandt ongeëvenaarde effecten. Met zijn spel tussen licht en donker en geweldige dieptewerking maakt hij sfeervolle voorstellingen. Hierdoor werden Rembrandt’s etsen een geliefd verzamelobject voor kunstenaars en liefhebbers. Vanwege de kwetsbaarheid van het papier worden de etsen minder tentoongesteld dan zijn schilderijen. Maar ze zijn minstens net zo mooi!

Eerdere artikelen in het kader van het Rembrandt-jaar 2019:
– Op zoek naar de geheimen van Rembrandt – Wat is impasto?
– Waar hing de Nachtwacht in de Gouden Eeuw?
– Waarom schilderde Rembrandt zoveel zelfportretten?
Hoe herken je een echte Rembrandt?

Categorieën: Kunst nieuws

Kunstkalender September 2019 – Van Gogh, Chagall & Tischbein

Kunst nieuws - zo, 01/09/2019 - 10:43

Iedere maand brengt //Vensters kunstmagazine een overzicht van de hoogtepunten uit de kunstwereld. Laat je meenemen op reis langs tentoonstellingen, televisieprogramma’s en het internet. Het najaar van 2019 belooft een spectaculair programma. Te beginnen in september met o.a. Vincent van Gogh’s Intimi & Migranten in Parijs!

//Vensters’ keuze uit de tentoonstellingen die openen deze maand:

Tischbein en de ontdekking van het gevoel
Vanaf 7 september 2019 in Rijksmuseum Twenthe, Enschede
In nauwe samenwerking met Paleis Het Loo in Apeldoorn en de Gemäldegalerie Alte Meister in Kassel organiseert Rijksmuseum Twenthe een omvangrijke overzichtstentoonstelling over het werk van de 18de-eeuwse portretschilder Johann Friedrich August Tischbein (1750-1812). Het is voor het eerst in ruim dertig jaar dat er in Nederland op deze schaal aandacht wordt besteed aan het werk van Friedrich Tischbein, die als een van de eerste portrettisten van zijn generatie de nieuwe opvattingen over kunst, maatschappij en mens-zijn in beeld gebracht. Deze nieuwe opvattingen en de wijze waarop hij daar uitdrukking aan gaf in zijn werk staan centraal in de tentoonstelling in Rijksmuseum Twenthe.

Brassaï
Vanaf 13 september 2019 in Foam, Amsterdam
Met trots presenteert Foam het eerste retrospectief van Brassaï in Nederland. Deze Franse fotograaf van Hongaarse komaf is één van de meest prominente kunstenaars van de twintigste eeuw. Brassaï maakte talloze iconische beelden van het Parijse leven in de jaren 30. Hij stond bekend om zijn nachtelijke beelden van de stad, maar hij fotografeerde ook de high society, het ballet, de opera en de intellectuelen – waaronder zijn vrienden en tijdgenoten als Pablo Picasso, Salvador Dalí en Henri Matisse. De tentoonstelling in Foam is, met meer dan 170 vintage prints, originele tijdschriften, boeken, tekeningen en een sculptuur, een ode aan de waardevolle erfenis van deze buitengewone fotograaf. Brassaï laat vele artistieke uitingen van de fotograaf zien, variërend van foto’s tot tekeningen van vrouwelijk naakt.

Chagall, Picasso, Mondriaan – Migranten in Parijs
Vanaf 21 september 2019 in het Stedelijk Museum, Amsterdam
Marc Chagall, Pablo Picasso, Piet Mondriaan en andere bekende en onbekende kunstenaars trekken in de eerste helft van de vorige eeuw naar hét kunstcentrum van de wereld: Parijs. Zij moeten er hun weg vinden in een gepolariseerde samenleving, vol nationalisme, vreemdelingenhaat en antisemitisme. Dit is het verhaal van kunstenaars die moedige beslissingen nemen en in een vreemd land tot uitzonderlijk vernieuwend werk komen. De tentoonstelling is een uitgelezen kans om het werk van de grote moderne meesters in een ander licht te zien, én om nieuwe kunstenaars te ontdekken. De expo toont werk van meer dan 50 beeldend kunstenaars, fotografen en grafisch vormgevers. Bovendien zal voor het eerst in bijna 70 jaar de grote collectie Chagalls van het Stedelijk te zien zijn: 40 werken, waaronder acht iconische schilderijen, sommige speciaal voor de tentoonstelling gerestaureerd.

Van Gogh’s Intimi
Vanaf 21 september 2019 in het Noordbrabants Museum, ’s Hertogenbosch
Vrienden, familie, modellen. Deze grote internationale tentoonstelling belicht de personen die een belangrijke rol speelden in zowel leven als werk van Vincent van Gogh (1853-1890). Aan de hand van circa 90 schilderijen, tekeningen, brieven en documenten maakt de bezoeker uitgebreid kennis met deze ‘intimi’. Niet eerder is dit onderwerp zo uitvoerig belicht. Met Van Goghs intimi ontkracht het museum het gangbare beeld van de getormenteerde, eenzame kunstenaar en laat het zien dat Van Gogh ondanks zijn vaak moeizame relaties door zijn vrienden en familie zeer werd gewaardeerd als mens en als kunstenaar.

Aanraders op TV en in de bioscoop komende maand:

Sterren op het Doek (MAX)
Vanaf dinsdag 3 september wekelijks om 20h25 op NPO2
In september keert het succesvolle programma Sterren op het Doek na vier jaar afwezigheid terug bij MAX. Het concept van Sterren op het Doek is onveranderd: verschillende prominenten geven zich over aan de doorgrondende blikken van drie schilders én de prikkelende vragen van de presentator. Wat laten ze van zichzelf zien? En wat juist niet? Aan het einde van de aflevering mag de BN’er één schilderij kiezen en mee naar huis nemen. De overige doeken worden geveild voor het goede doel. Nieuw dit seizoen is schrijver, columnist en interviewer Özcan Akyol. Hij zal de presentatie voor zijn rekening nemen.

2DOC: Vlaanderen volgens Bruegel (AVROTROS)
Maandag 9 september om 20h25 op NPO2
Presentator Lucas De Man keert terug naar zijn Vlaamse roots en laat de Nederlandse kijker op de sterfdag van Bruegel opnieuw kennismaken met zijn beroemde landgenoot. De werken van Bruegel, waar je door alle minutieuze en wonderschone details uren naar kunt kijken, worden niet voor niets conversation pieces genoemd en dat is precies wat Lucas De Man met kunsthistorici en bekende Vlamingen gaat doen. En wat vind je nu nog terug van het Vlaanderen van Bruegel? Tijdens een wielerkoers in het Vlaamse Pajottenland vertelt de bekende schrijver Dimitri Verhulst over de Vlaamse ziel en legt komiek Jens Dendoncker Breugels typische Vlaamse humor uit.

Het Uur van de Wolf: Christo (AVROTROS)
Donderdag 12 september om 22h55 op NPO2
Hij mag chagrijnig zijn en megalomaan, maar wie hem aan het werk ziet en wordt geconfronteerd met zijn spectaculaire kunstwerken kan bijna niet anders dan verbazing en bewondering ervaren. Zo is het ook met de documentaire ‘Christo – Walking on water’, waarin de camera drie maanden aanwezig is bij de realisatie van zijn meest recente project uit 2016. De film beschrijft hoe de internationaal gerenommeerde ‘inpak-kunstenaar’ Christo (1935) met een leger aan medewerkers een ‘gouden’ wandelpad aanlegt over het Iseo-meer in Noord-Italië. De toeloop van het door schoonheid verblufte publiek, dat over het golvende oppervlak kan lopen, is na voltooiing zo groot dat er paniek uitbreekt en de toegang moet worden afgesloten.

Het Raadsel Rembrandt (AVROTROS)
Vanaf zaterdag 28 september wekelijks om 21h10 op NPO2
Wie ken De Nachtwacht niet? Rembrandt is een wereldmerk: zijn werk is bekend van Timboektoe tot Tokio. Maar wie was de man achter de legende? Onno Blom, biograaf van Rembrandt, reist in zijn voetspoor om te ontdekken wie de meesterschilder écht was. In Leiden schetst Onno het beeld van een jonge molenaarszoon vol ambitie en dromen, die ervan overtuigd is dat hij als schilder de wereld zal veroveren. In Amsterdam bezoekt Onno de plekken waar Rembrandt zijn grootste successen boekte, maar ook flinke tegenslagen te verwerken kreeg in zijn persoonlijke leven. Hij gaat op zoek naar het raadsel Rembrandt.

Van Gogh & Japan
Vanaf 26 september in de bioscoop
“Ik benijd de Japanners”, schreef Van Gogh aan zijn broer Theo. In de tentoonstelling waarop deze film is gebaseerd – Van Gogh & Japan in het Van Gogh Museum in Amsterdam – is te zien waarom. Ondanks dat Van Gogh Japan nooit heeft bezocht, is dit het land met de grootste invloed op hem en zijn kunst. Nadat hij Parijs achter zich liet voor het zuiden van Frankrijk – waarvan hij dacht dat het zo dichtbij Japan als mogelijk was – de productieve, maar problematische jaren die volgden moeten allemaal gezien worden in de context van het naar zijn hand zetten van de Japanse invloeden en zichzelf definiëren als een moderne kunstenaar met duidelijke Aziatische voorlopers. In dit onbekende verhaal van Van Goghs kunst zien we hoe belangrijk zijn fascinatie met Japan was. De film reist niet alleen naar Frankrijk en Nederland, maar ook naar Japan om het opmerkelijk erfgoed te ontdekken waardoor Van Gogh zo is beïnvloed en wat hem de kunstenaar heeft gemaakt die wij nu kennen.

//Vensters leest graag bij collega-schrijvers om op de hoogte te blijven van het kunstnieuws en achtergronden. Dit waren de hoogtepunten van afgelopen maand:

the Art Couch: Sterren die Schilderen
@ https://www.theartcouch.be/nieuws/american-landscapes-ontdek-het-werk-van-bob-dylan-ja-de-bob-dylan/
Het is opvallend hoeveel filmsterren zich al dan niet plots aan het beoefenen van kunst overlaten. Wat voor kunst maken ze? The ArtCouch onderzoekt het in een reeks artikelen.

YouTube: Nieuwe Clip Lil Kleine opgenomen in Gemeentemuseum 
@ https://www.youtube.com/watch?v=xMY0lu-3NWI
Rapper Lil Kleine gebruikte het museumgebouw voor zijn nummer ‘Vol’. Het Gemeentemuseum hoopt dankzij de video een nieuwe doelgroep aan te kunnen spreken.

National Gallery: Artemisia op bezoek in een Gevangenis [EN]
@ https://www.youtube.com/watch?v=POTkwFChpVU
De National Gallery in Londen stuurt hun zelfportret van Artemisia Gentileschi op een reis door het Verenigd Koninkrijk om het tentoon te stellen op onverwachte plaatsen.

September 2019
8 september: Geboorte van Maria – katholieke herdenking
21 september: St. Mattheus – katholieke herdenking
23 september: Begin van de Herfst

 

Categorieën: Kunst nieuws

Tussen Droom en Werkelijkheid: Sprezzatura in het Drents Museum

Kunst nieuws - do, 29/08/2019 - 10:24

Sprezzatura of ‘Virtuoos’ heeft het Drents Museum gekozen om de Italiaanse kunst van de 19e eeuw te beschrijven. De eenwording van Italië in de 19e eeuw zorgde voor een opleving van de schilderkunst. In de Drentse museumzalen spetteren de schilderijen van de muur. Waarom hebben we deze onbekende 19e eeuwse meesters niet eerder gezien?

In 1911 werd begonnen met de bouw van een groot monument in het centrum Rome. In pompeus wit marmer werd koning Victor Emmanuel II en de hereniging van Italië herdacht. Het leverde veel protesten op. Wat moest deze lelijke ‘typemachine’ tussen de prachtige ruïnes van het oude Rome. De protesten mochten niet baten. Wie tegenwoordig Rome bezoekt, ziet het monument voor Victor Emmanuel II nog steeds naast het Colosseum en het Forum Romanum staan.

Sprezzatura
Het Drents Museum toont deze zomer Italiaanse kunstwerken uit de tijd dat Italië herenigd werd. Na de val van het Romeinse rijk bestond Italië uit talloze kleine stadstaatjes. Onder leiding van een leger vol huurlingen van Generaal Garibaldi werd de regio’s stuk voor stuk veroverd. Het Italië wat hieruit ontstond droeg Garibaldi over aan Victor Emmanuel II, de eerste koning van de verenigde Italianen.

Het aanvankelijke optimisme na de unificatie spat van de doeken in het Drents museum. Italiaanse vlaggen toornen uit boven afbeeldingen van het leger van Generaal Garibaldi, die met zijn huurlingen Italië samenbracht. De kunst kreeg een belangrijke rol in het creëeren van een nationaal gevoel voor de Italianen. Toch voelen de werken niet aan als propaganda, maar als oprechte hoop op verbetering van de Italiaanse kunstschilders.

Keerzijde
Italiaanse kunstenaars konden dankzij de eenwording door het hele land reizen en ontdekten hierdoor stijlen en onderwerpen uit verschillende regio’s. Qua stijl zijn de schilderijen in het Drents museum daarom lastig te classificeren. De vroege schilderijen doen denken aan de Russische realisten, die twee jaar geleden in het Drents museum te zien waren. Maar later in de tentoonstelling zijn ook schilderijen te zien met een duidelijk impressionistische of symbolistische toets.

Na het initiële enthousiasme over de eenwording, bleek het voor de Italiaanse regering moeilijk de problemen van de bevolking op te lossen. In de schilderijen worden armoede en sociale problemen nu een belangrijk onderwerp. Het is het sterkste stuk van de tentoonstelling. Geëngageerde schetsen tonen het leven van de Italianen zonder opsmuk. Een 19e eeuwse ‘voedselbank’ op de trappen van een kerk van Federico Zandomeneghi voelt als een schreeuw om aandacht: ‘Help ons!’.

Andere kunstenaars kiezen voor de weg van de hoop. In plaats van het ruwe realisme laten ze een droomwereld zien in hun schilderijen. Geïnspireerd door het Franse symbolisme en neo-impressionisme, gebruiken deze schilders in divisionistische techniek waarin kleine streepjes en puntjes in tegengestelde kleuren naast elkaar worden gebruikt. In het Drents museum vormt het schilderij ‘De begrafenis van een maagd’ van Gaetano Previati een spetterend slotstuk, zodat je dromend de tentoonstelling verlaat.

De begrafenis van een maagd – Gaetano Previati

Onbekend maakt onbemind
Nomellini, Palizzi, Zandomeneghi, het zijn niet de namen die iedereen kent. Bij Italiaanse kunstschilders denk je toch eerder aan Michelangelo, Raphael of Caravaggio. Misschien is dat wel waarom de 19e eeuwse schilders nooit populair geworden zijn. Er is simpelweg teveel goede Italiaanse kunst om mee te concurreren. Met de 19e eeuwse Italiaanse schilderijen is het als met het monument van Victor Emmanuel. Dit schitterende neoclassicistische monument zou in vrijwel iedere Europese stad een toeristische trekpleister zijn. Maar naast de mooiste ruïnes van de het oude Rome, komt het totaal niet uit de verf.

Het Drents museum toont de 19e eeuwse Italiaanse kunst nu los van de rest van de Italiaanse kunst en daardoor beginnen de schilderijen te stralen. Sprezzatura toont het geweldige engagement van de Italiaanse kunstschilders. Hun Franse tijdgenoten uit het impressionisme worden bij dit geweld aan emotie en betrokkenheid een stelletje flierefluiters. Deze derde tentoonstelling uit de reeks tentoonstellingen Kunst rond 1900 in internationaal perspectief is daarmee erg geslaagd en maakt nieuwsgierig naar wat het Drents museum ons de komende jaren nog gaat laten zien!

Categorieën: Kunst nieuws

Matisse vs. Picasso: Schilderijen Ruilen uit Rivaliteit

Kunst nieuws - di, 27/08/2019 - 10:11

Henri Matisse en Pablo Picasso zijn de grootste rivalen van de moderne kunst. Ze hadden ontzag en waardering voor elkaars werk, maar probeerden ook steeds vernieuwender en beter te zijn dan de ander. In 1907 ruilden ze een schilderij met elkaar om te laten hoe slecht de ander was…

In 1906 zorgde Henri Matisse voor een schok op de Salon des Independents. Zijn schilderij Le Bonheur de Vivre toonde een sensuele samenkomst van dansende figuren. Maar het was niet het onderwerp, maar de uitvoering in felle gedurfde kleuren die het publiek in vervoering bracht. Matisse werd met het schilderij op slag de beroemdste kunstenaar van zijn tijd. Andere kunstenaars zoals André Derain en George Braques volgden zijn stijl en gingen ook in felle kleuren schilderen.

Een jaar eerder had Matisse ook al door voor opschudding gezorgd tijdens de Salon des Indépendents. Zijn doek van een vrouw met een hoed werd door critici omschreven als ‘een vrouw die een blik verf in haar gezicht heeft gehad’. Desalniettemin werd het werk gekocht door  Gertrude Stein, een rijke verzamelaar in Parijs. Later kocht ze ook Le Bonheur de Vivre. Ze schreef over het werk: ‘Matisse had Le Bonheur de vivre geschilderd en een nieuwe kleurformule gecreëerd die zijn stempel op elke schilder van die periode zou drukken.’.

Stein
Gertrude Stein en haar broer Leo waren met hun aankopen jarenlang een belangrijkste financiële bron voor de moderne kunstenaars van Parijs. Ongeveer tegelijkertijd met hun kennismaking met Matisse, kochten ze ook hun eerste werk van Pablo Picasso: Famille au Singe. Picasso was op dit moment nog een onbekende schilder, die niet exposeerde op de salons en woonde een armoedig studio-complex: de Bateau Lavoir.

Het verschil tussen Picasso en Matisse kon haast niet groter zijn. Matisse was de held van het modernisme, die alom werd gerespecteerd. Picasso daarentegen was een arme kunstenaar, wiens werk nauwelijks bekend was. Ook stilistisch waren ze verschillend: de felle kleuren van Matisse tegenover het monotone kleurpalet van Picasso. Het was dus niet gek dat Picasso opkeek tegen Matisse. Hij was jaloers op zijn succes.

Kennismaking
Maar Gertrude Stein zag iets in de jonge Picasso en gaf de Spaanse schilder de opdracht haar portret te schilderen. Het portret werd een gevecht voor Picasso. Uiteindelijk waren 80-90 poseersessies nodig voordat hij het schilder af had. ‘Ik kan je niet meer zien’, zei Picasso de laatste keer. Maar dankzij het portret leerde Stein en Picasso elkaar steeds beter kennen en Stein stelde voor om een kennismaking te regelen met Matisse.

Op een avond bracht Matisse samen met de Stein’s daarom een bezoek aan de Bateau Lavoir. Het onafgemaakte portret van Gertrude moet in de studio gestaan hebben. Matisse bekeek Picasso’s werk en gaf zijn mening. Maar voor Picasso was het een lastige ontmoeting. Hij sprak slecht Frans en moet zijn armoede gevoeld hebben.”Matisse praat praat praat’, zei hij er achteraf over.

Rivaliteit
De ontmoeting tussen Picasso en Matisse in de Bateau Lavoir was de eerste van vele ontmoetingen. Ze zagen elkaar in de salon van Gertrude Stein en kwamen elkaar steeds vaker tegen in het openbare leven. De relatie tussen Picasso en Matisse was gebaseerd op wederzijds respect en rivaliteit. Ze waren twee extreem verschillende persoonlijkheden, die ieder op eigen wijze de grens van de moderne kunst probeerde te verleggen. Dat botste maar zorgde ook voor wederzijdse interesse.

Ondertussen beïnvloeden ze elkaar in hun stijl en werk. Zo kwam Henri Matisse in 1907 opnieuw met een schokkend schilderij naar de salon: het Blauwe Naakt. Wie was deze vrouw? Dankzij haar masker-achtige hoofd was haar ras niet te bepalen. De toeschouwers van begin 20e eeuw wisten zich hierdoor slecht houding te geven. Afrikaanse maskers waren voor Picasso ook een bron van inspiratie. Hij schilderde de Demoiselles d’Avignon, een revolutionair schilderij dat vaak het begin van het kubisme wordt genoemd.

 

Schilderij ruilen
In de herfst van 1907, op het hoogst van hun rivaliteit, besloten Matisse en Picasso een schilderij te ruilen. Hun keuze was onverwacht. In plaats van een mooi schilderij van de andere te kiezen,  selecteerden ze het slechtste werk van de ander. Alsof Picasso en Matisse zeker wilden zijn dat ze zelf de betere kunstenaar waren.

Picasso koos een portret van Matisse’s dochter Marguerite, dat er uit zag als een kindertekening. Matisse nam een vroeg kubistisch stilleven van Picasso: Cruche, bol et citron. Niemand weet of het waar is, maar er zijn verhalen dat Picasso dartpijltjes naar het schilderij van Matisse heeft gegooid.

Na deze uitwisseling wijdde Picasso zich uitsluitend nog aan het kubisme. Het zorgde ervoor dat Picasso’s schilderijen vernieuwender waren dan het werk van Matisse. Picasso groeide zijn rivaal zo voorbij in aandacht en in succes. Schilders als Derain en Braque die eerst samen Matisse in felle kleuren schilderden, deden nu mee met het kubisme van Picasso. Matisse en Picasso zouden hun hele leven rivalen blijven, maar altijd met wederzijds respect en bewondering.

De //Vensters zomerserie van 2019 gaat over rivaliteit in de kunst. In 5 artikelen gaan we op zoek naar de mooiste verhalen over strijd tussen beroemde kunstenaars. De Zomerseries van afgelopen jaren gingen over het Naakt, Verboden Kunst en Kleur. Teruglezen? Zie hier het overzicht!
Eerder bijdragen:
– Leonardo vs. Michelangelo: Wie is de grootste Renaissance kunstenaar?

Rubens vs. Poussin: Rivalen na de Dood
Manet vs. Degas: Het Schilderij dat een Vriendschap Verstoorde

Categorieën: Kunst nieuws

Een Iconische Foto van Armoede

Kunst nieuws - wo, 21/08/2019 - 08:45

Dorothea Lange gaf armoede een gezicht. De uitzichtloze blik van een moeder. Twee kinderen die zich verstoppen achter haar schouders. Bijna iedereen kent de iconische foto die Lange maakte van een jonge migrantenmoeder in Californië tijdens de crisis van de jaren 30. Wie was deze vrouw?

Tijdens de grote crisis van de jaren 30 startte de Amerikaanse president Franklin D. Roosevelt een groot steunprogramma om de economie weer op de rit te krijgen. In het kader van deze ‘New Deal’ werd de Farm Security Administration (FSA) opgericht om arme boeren aan land en werk te helpen. De FSA huurde ook 11 fotografen in om de armoede van de seizoensarbeiders vast te leggen.

Het doel van de FSA foto’s was om de Amerikanen te het boerenbestaan te laten zien. De foto’s werden gebruikt in de media en voor educatie. De fotografen kregen de opdracht van de FSA om in een documentaire-achtige stijl te werken. Ze moesten het beleid van de New Deal laten zien, maar tegelijk de het gevoel van de uitzichtloosheid van de armoede over te brengen. Op deze manier dienden de foto’s als rechtvaardiging voor het beleid uit Washington.

Serie
Dorothea Lange werkte voor de FSA tussen 1935 en 1939. In 1936 stopte Lange bij een kamp van dagloners bij Nipomo in Californië. Ze kwam een terug van een maand lang fotograferen en had weinig tijd. Binnen 10 minuten maakte een serie van 7 foto’s van een jonge moeder in een tentje.  Haar wanhoop en uitzichtloosheid spreekt uit de foto’s. Ze schreef in haar dagboek: ‘Berooide seizoensarbeiders in Californië; een 32-jarige moeder van zeven kinderen.’

Lange fotografeerde de moeder eerst van een afstandje, maar kwam iedere foto een stap dichterbij. De aangrijpende 7e foto was een close-up. Nog voordat Lange de foto naar de FSA stuurde, liet ze het beeld publiceren in de krant San Francisco News. De foto werd hierdoor op slag beroemd en de lokale overheid stuurde meteen 20,000 kilo eten naar het kamp. Ondanks dat de foto van de jonge moeder de aanleiding was voor dit gebaar, had ze er zelf geen profijt van. Ze was op dat moment allang weer verder getrokken. Toch groeide de vrouw op de foto uit tot het beeld van de vele Amerikaanse migranten die zochten naar werk.

Omdat Dorothea Lange niet naar de naam van de vrouw had gevraagd, wist ze na publicatie niet wie er op de foto stond. Pas in 1978 bleek dat Florence Owens Thompson de vrouw op de foto was. Thompson stamde af van Native Americans (Indianen), en was dus niet zoals de meeste arbeidsmigranten van Europese komaf. Haar man was overleden aan tuberculose en ze had jarenlang gewerkt op het land en in restaurants om haar 6 kinderen te voeden. Aan Dorothea Lange had ze alleen maar slechte herinneringen: “Ik wou dat Lange mijn foto niet had genomen. Ik krijg er geen cent van. Ze vroeg mijn naam niet. Ze zei dat ze de foto’s niet zou verkopen. Ze zei dat ze me een kopie zou sturen. Dat heeft ze nooit gedaan.”

“Gephotoshopt”
Dorothea Lange had de foto met grote snelheid genomen. Bij de eerste afdruk kwam ze er achter dat in de rechterbenedenhoek de duim van de moeder te zien was. De vrouw hield zich vast aan het schamele tentje. Lange vond de duim storend en gaf opdracht de foto te retoucheren. Omdat de technieken van de jaren 30 niet zo goed waren, is de ingreep van Lange is nog goed te zien. Op de foto’s hierboven is de originele foto naast het bewerkte beeld te zien.

Dorothea Lange heeft met haar foto’s van de armoede tijdens de grote economische crisis de documentaire fotografie op de kaart gezet. Vanwege haar succes, werd ze in de jaren 40 ingehuurd om foto’s te maken tijdens de Tweede Wereldoorlog in Japan. Na de oorlog reisde Lange over de wereld met haar echtgenoot Paul Taylor, en maakte fotoreportages voor tijdschriften zoals Life en Fortune. Maar nooit overtrof ze haar foto van Florence Owens Thompson, die uitgroeide tot het beeld van armoede.

//Vensters Thema 2019: Vrouwen in de Kunst
Yayoi Kusama: Stippen en Pompoenen tot in de Eeuwigheid!
Jenny Saville’s Vrouwen: Schoonheid of Anti-Schoonheid?
Door Misbruik Getekend: Schilderijen van Artemisia Gentileschi
Rachel Ruysch: Wat is de verborgen betekenis van een bloemstilleven?
De Doorbraak van Vrouwelijke Kunstenaars in het Impressionisme

Categorieën: Kunst nieuws