Academie voor Beeldende Kunsten Mol

Kunst nieuws

Beter kijken naar Rembrandt en Velazquez

Kunst nieuws - di, 19/11/2019 - 11:17

In het Rijksmuseum hangen de schilderijen van Rembrandt dit najaar naast werken van Diego Velazquez. Het jubilerende Prado museum (vandaag 200 jaar!) heeft samen met het Rijksmuseum een spetterende tentoonstelling georganiseerd waarin Nederlandse en Spaanse kunst elkaar ontmoeten. Door de schilderijen twee aan twee te presenteren, ga je beter kijken!

Nederland en Spanje waren met elkaar in oorlog toen Rembrandt en Velazquez geboren werden. Een conflict dat begon als een geloofstwist tussen katholieken en protestanten, liep uit op een onafhankelijkheidsstrijd. Ook op de kunst had dit invloed. In Spanje waren koning en kerk de belangrijkste opdrachtgevers, terwijl in Nederland rijke burgers vooral kunst kochten.

Twee aan twee
In het Rijksmuseum zijn de verschillen en de overeenkomsten tussen de Nederlandse en Spaanse kunst uitgelicht door steeds twee werken naast elkaar te presenteren. De Spaanse kunstenaars kiezen vaak voor katholieke onderwerpen, terwijl de Nederlandse kunstenaars veel breder zijn in hun keuze. Maar in de uitvoering zijn er veel overeenkomsten. Zo gebruikten kunstenaars uit beide landen veel clair-obscure effecten.

De curatoren hebben bij het componeren van hun vergelijkingen een paar interessante keuzes gemaakt. Waar Zurbaran de heilige Serapion afbeeldde die het Spaanse christelijke geloof  verdedigde, schilderde Jan Asselijn een zwaan als allegorie voor de bescherming van Nederland door raadspensionaris Johan de Witt. Het beeldrijm tussen het wit van de gespreide vleugels en de gebonden armen is schitterend. Inhoudelijk is het ook interessant: beide doeken gaan over de bescherming van het vaderland.

Het is bij kijk-en-vergelijk tentoonstellingen altijd makkelijk om de minder geslaagde vergelijkingen te benoemen. Ook in het Rijksmuseum zijn niet alle combinaties even geslaagd. Maar het is interessanter om te zien wat de vergelijkingen opleveren. Hoe verschilt de burger-liefde in het Joodse bruidje van de geloofs-liefde van een Christusomhelzing? Het koppelen van  twee schilderijen daagt uit om beter te kijken.

Tentoonstelling
De tentoonstelling Rembrandt – Velazquez is onderdeel van het jubileumjaar van het Prado. Eerder reisde de Rembrandts uit het Rijksmuseum naar Madrid en nu zijn werken van Velazquez, Zurbaran en anderen naar Amsterdam gekomen. Helaas heeft het Prado de meest interessante werken van Velazquez in Madrid heeft gelaten. Het Rijksmuseum heeft daarom extra schilderijen van Velazquez uit onder meer Duitsland gehaald, een slimme oplossing.

In een jaar waarin bezoekers totaal overvoerd worden met Rembrandt-tentoonstellingen is het Rijksmuseum er toch in geslaagd om een spannende tentoonstelling te organiseren. Ondanks dat dezelfde werken van Rembrandt enkele maanden geleden ook al in de tentoonstellingszalen hingen voor de expositie ‘Alle Rembrandts’, bieden de vergelijkingen met de Spaanse kunst toch een andere blik.

Rembrandt van Rijn – de Vaandeldrager

Vaandeldrager
Maar de mooiste Rembrandt in de hele tentoonstelling was eerder dit jaar niet in Amsterdam te zien. Dankzij de rijke Rothschild familie is namelijk ook de Vaandeldrager naar Amsterdam gekomen. Op het doek zien we Rembrandt afgebeeld als vlaggendrager. De komst van werk is een opvallend statement. Het doek is -als enige- niet naast een Spaanse tegenhanger te zien.

Het Rijksmuseum heeft interesse getoond om het schilderij voor 165 miljoen euro van de Rothschilds te kopen. Maar voor het zover kan komen, heeft de Franse overheid de export van het schilderij voor 2 jaar verboden. Het Louvre krijgt nu tot begin 2022 de tijd om het bedrag bij elkaar te brengen. Pas daarna zou het Rijksmuseum een poging kunnen wagen. Het is afwachten wat er met dit schilderij gaat gebeuren, maar de komende maanden hangt het in ieder geval in het Rijksmuseum.

Categorieën: Kunst nieuws

Recensie: Door de Ogen van Sis van Rossem (+ WIN ACTIE)

Kunst nieuws - zo, 17/11/2019 - 12:09

In Hier zijn de Van Rossems reist Sis van Rossem met haar broers door Nederland om het publiek de mooiste steden te laten zien. Ze vertelt verhalen over de kunstgeschiedenis. Maar haar kritische blik eindigt ook regelmatig in oeverloos gemopper. Zo is het ook in haar columns. De beste columns zijn nu als boek uitgegeven!

Hier zijn de Van Rossems

We leerden Sis van Rossem vijf jaar geleden kennen als zus van nationale brombeer Maarten van Rossem. In het televisieprogramma ‘Hier zijn de Van Rossems’ is Sis samen met haar broers onze reisleider door Nederland, België en Duitsland. Het succesvolle televisieprogramma loopt nu al vijf seizoenen en trekt miljoenen kijkers.

Sinds vorig jaar schrijft Sis ook columns voor de website van Maarten!, het tijdschrift van broerlief. De columns van Sis komen in twee smaakjes: columns over kunst en columns over haar dagelijks leven. De besten zijn nu verzameld in het boek ‘Door de Ogen van Sis van Rossem’.

Mopperkont
Sis heeft net zo’n nuchtere blik te hebben als haar broer Maarten. Goede voornemens met Nieuwjaar: Waarom? Dat kan toch op iedere dag van het jaar. Aan typisch echtparen gedrag heeft ze helemaal een hekel. Waarom gaan sommige stellen in dezelfde fleece vesten lopen? Of waarom lopen bejaarden echtparen hand in hand? Sis vindt het onzin.

In de columns over het dagelijks leven toont Sis zich de mopperkont die de familie van Rossem zo geliefd maakt. Zo schrijft ze een tirade over geluidsdiarree. ‘Mag die takkemuziek in de supermarkt wat zachter?’. De teksten zijn vermakelijk misschien. Maar als ze schrijft over de spin die onder de tafelrand woont, begin ik me toch af te vragen wat ik eigenlijk aan het lezen ben. Is het dagelijks leven van Sis nou zo interessant dat dit beschreven moet worden?

Job Berckheyde – de Bakker

Kunst
Boeiender zijn de columns die Sis schrijft over kunst. In een schilderij van een bakker herkent ze een ‘vrijer’, een speculazen pop. In de 17e eeuw kon een jongeman die aan een meisje cadeau geven. Als ze de kop eraf at, betekende dit ‘ja’. Als ze de benen zou eten, betekende dit ‘nee’. Het zijn dit soort grappige feitjes, waarmee Sis je anders naar schilderijen laat kijken.

Als Sis over kunst schrijft, lijken de donderwolken ook wat te verdwijnen. Ze verliest zich niet in gemopper of gezeur over onbenulligheden, maar schrijft boeiende verhalen over kunst uit verschillende tijdperken. Ik durf het bijna niet te zeggen, maar in de columns over kunst lijkt Sis bijna… enthousiast.

WIN ACTIE – Wij mogen 2 exemplaren van ‘Door de ogen van Sis van Rossem’ weggeven!
Sis van Rossem is op televisie te zien in het programma ‘Hier zijn de van Rossems’ met haar broers. Maarten is historicus, Sis is kunsthistoricus en hun broer is architectuurhistoricus. Maar hoe heet hij? Vul onderstaand formulier in om aanmerking te komen voor het boek.

[contact-form]

Meedoen kan tot en met 30 november, de winnaars ontvangen begin december bericht. Persoonsgegevens worden alleen gebruikt om contact op te nemen met de winnaar en worden na de bekendmaking verwijderd. Lees voor meer informatie onze privacy policy.

Categorieën: Kunst nieuws

Pieter de Hooch claimt plaats in Nederlandse kunstgeschiedenis

Kunst nieuws - vr, 08/11/2019 - 15:22

Wassende vrouwen op knusse binnenplaatjes of kaartspelende mannen in een woonkamer. Pieter de Hooch schilderde het dagelijkse leven van de 17e eeuw. Zijn werk is minder beroemd dan zijn stadgenoot Vermeer. Museum Prinsenhof in Delft laat zien dat Pieter de Hooch meer waardering verdient!

Pieter de Hooch – Zelfportret (?), circa 1648-1649
© Rijksmuseum, Amsterdam

De naam van Pieter de Hooch is onlosmakelijk verbonden met Delft. Niet alleen omdat hij er het schildersvak leerde en werd opgenomen in het Sint Lucasgilde, maar vooral omdat Delft een belangrijke plek inneemt in zijn schilderijen. De oude en de nieuwe kerk dienen vaak als achtergrond van zijn composities. Nadat hij in zijn vroege carrière vooral café-scenes met soldaten schilderde, ontwikkelde hij in Delft zijn eigen stijl. Hij componeerde huiselijke taferelen op binnenplaatsen of in woonkamers. De interieurs van de Hooch hebben vaak speelse doorkijkjes en voelen intiem aan.

Grandioos Overzicht
Dankzij de winst van de prestigieuze Turing Toekenning voor musea heeft Museum Prinsenhof 28 schilderijen van Pieter de Hooch naar Delft weten te halen. Van drinkende soldaten, de doorkijkjes in Delft tot aan de rijke groepsportretten uit Amsterdam: alle periodes uit het kunstenaarsleven van de Hooch zijn vertegenwoordigd.

Museum Prinsenhof in Delft heeft de tentoonstelling de ondertitel ‘Uit de Schaduw van Vermeer’ meegegeven. Blijkbaar is het qua marketing toch makkelijker Pieter de Hooch te verkopen in één naam met Vermeer. Onnodig want Pieter de Hooch is razend interessant en heeft zo’n vergelijking niet nodig. Zijn doeken zijn erg herkenbaar: doorkijkjes, tegelvloeren en kaartspelers. De composities zijn vaak uitdagender en vernieuwender dan Vermeer ze maakte.

Vergelijkingen
De kracht van de schilderijen van Pieter de Hooch zit hem in de wijze waarop hij de blik van kijker dirigeert. Neem bijvoorbeeld het hondje op het schilderij met een moeder die het haar van een kind schoonmaakt. Als kijker volg je blik van de hond en kijk je door de openstaande deur naar buiten. Grote kans dat je het kind pas later opmerkt.

Pieter de Hooch gebruikte een geslaagde compositie soms voor meerdere schilderijen. Dankzij welwillende bruikleengevers zijn vergelijkbare doeken nu naast elkaar te zien.  Zo maakte hij twee versies van een binnenplaats waar twee mannen en een vrouw samen roken en drinken. In het doek van het Mauritshuis is één van de mannen echter opeens verdwenen.

Broodschilder
In 1660 verhuisde De Hooch naar Amsterdam. Hij had het moeilijk om opdrachten binnen te halen vanwege de moordende concurrentie in de hoofdstad. De Hooch past zijn stijl daarom aan om aan de smaak van de Amsterdammers te voldoen. Zijn ingetogen binnenplaatsen vervangt hij door weelderige zalen, die beter passen bij het beeld dat rijke families willen afgeven.

Een 20e eeuwse kunstenaar is onafhankelijk en bepaalt zelf zijn expressie en onderwerpen. Het beeld van De Hooch als broodschilder, die zich aanpast aan de markt, sluit hier niet op aan. Misschien wordt De Hooch daarom wel minder aangeslagen dan de eigenzinnige Vermeer, die minder vatbaar was voor de veranderende smaak.

Maar deze onderwaardering  is onterecht! Onze 20e eeuwse ogen vergeten dat de schilderkunst in de 17e eeuw een ambacht was. Ook onze grootste kunstenaars als Rembrandt en Steen waren broodschilders en lieten hun stijl deels bepalen door de markt. Tijd dus om Pieter de Hooch voortaan met dezelfde egards te behandelen en de plek in de Nederlandse kunstgeschiedenis te geven die hij verdient!

Categorieën: Kunst nieuws

Ouderdom kreeg geen vat op Monet’s waterlelies

Kunst nieuws - di, 05/11/2019 - 10:45

Claude Monet was 74 jaar oud toen hij aan het grootste project van zijn leven begon. Hij schilderde metersbrede doeken vol waterlelies. Zijn Japanse tuin diende als inspiratiebron. Kunstmuseum Den Haag laat dit najaar zien dat ouderdom geen vat kreeg op Monet. Monet’s waterlelies zijn sprankelend en tijdloos.

Agence Rol (1904-1937), Claude Monet in zijn atelier, 1926, gelatinezilverdruk, 18 x 13 cm, Bibliothèque nationale de France (BnF), Parijs

Ik sta in de eerste tentoonstellingszaal als ik plots een tik tegen mijn enkel krijg. Verschrikt kijk ik om. Een oudere man kijkt me vriendelijke aan en mompelt een verontschuldiging. In zijn handen heeft hij een rollator. Ik voel de metalen stang nog in mijn enkels staan. Ik kijk om me heen en zie dat ik de gemiddelde leeftijd flink omlaag haal. Tussen de vele grijze haren zie ik maar weinig gezinnen of jongeren. Het is het lot van de jonge kunstliefhebber.

Onbegrijpelijk, denk ik, zo weinig jonge mensen tussen deze kleurenpracht. Kunstmuseum Den Haag (voorheen het Gemeentemuseum) heeft flink uitgepakt. Veertig topstukken van Monet zijn naar Den Haag gehaald. Vanaf 1883 woonde Monet in Giverny en begon hij een Japanse watertuin. De tentoonstelling laat zijn liefde zien voor de tuin. Op de doeken schitteren waterlelies, wilgen en een karakteristieke brug. Buiten regent het, maar in het Kunstmuseum blijft het zomer.

De tentoonstelling is een slimme samenwerking met het Musée Marmottan Monet. Terwijl de Monet’s in Den Haag schitteren, is in Parijs nu een Mondriaan tentoonstelling te zien. Maar de expositie is meer dan een simpele uitruil. Dankzij slimme aanvullingen uit onder andere Londen en Zwitserland heeft het Kunstmuseum Den Haag een gebalanceerd overzicht van Monet’s tuinkunst opgetuigd.

Grands Décorations
Het zwaartepunt van de verzameling zijn de waterlelies die Monet schilderde aan het eind van zijn leven. De doeken waren bedoeld als ‘Grandes Décorations’ en hadden in een nieuw te bouwen Monet-museum moeten komen. Monet schilderde 8 gigantische werken waarin hij zijn tuin probeerde na te bootsen op het doek. Hij spendeerde 12 jaar aan het project.

Boven de waterlelies hadden 8 werken met Blauwe Regen moeten komen te hangen. Maar  het nieuwe museum werd uiteindelijk niet gebouwd en de waterlelies vonden hun plek in het Musée de l’Orangerie. De Orangerie was niet hoog genoeg, voor de Blauwe Regen. De 7 werken die Monet al afhad, bleven daarom tientallen jaren achter in zijn atelier. Pas in de jaren 50 werden de schilderijen geveild en raakten de schilderijen verspreid over de wereld. Vier van de zeven doeken hangen nu in Den Haag.

Verfschetsen
De meeste schilderijen die Monet maakte van zijn tuin waren bedoeld als voorbereiding voor de Grandes Décorations. Het zijn als het ware ‘verfschetsen’. Hierdoor zijn veel schilderijen in Den Haag in verschillende stadia van afwerking. Het maakt Monet’s werkwijze zichtbaar. Dikke klodders verf, ruwe vegen met een paletmes, open stukken doek, maar ook pietluttige details en complex gelaagde kleuren. Het is geen wonder dat juist de abstract expressionisten zo dol waren op deze schilderijen. De energie die de werken uitstralen is ongelooflijk.

Ik bedenk me dat Monet ver in de zeventig was toen hij de schilderijen maakte. Ik kijk naar de man in de rollator. Monet moet ongeveer net zo oud zijn geweest, toen hij de metershoge doeken schilderde. Zelfs toen zijn ogen achteruit gingen, bleef hij doorgaan. Hoe ouder hij werd, hoe expressiever en vrijer zijn werken. Alsof de ouderdom geen vat op hem kreeg: Monet is onverwoestbaar!

Categorieën: Kunst nieuws

Kunstkalender November 2019 – Rembrandt & Drenthe

Kunst nieuws - vr, 01/11/2019 - 11:00

Iedere maand brengt //Vensters kunstmagazine een overzicht van de hoogtepunten uit de kunstwereld. Laat je meenemen op reis langs tentoonstellingen, televisieprogramma’s en het internet. In november openen er tentoonstellingen over de Jonge Rembrandt en de Barbizon van het Noorden!

//Vensters’ keuze uit de tentoonstellingen die openen deze maand:

Jonge Rembrandt
Vanaf 2 november 2019 in Museum de Lakenhal, Leiden
De tentoonstelling Jonge Rembrandt – Rising Star laat zien hoe het uitzonderlijke talent van Rembrandt Harmensz. van Rijn zich in de periode van 1624 tot 1634 ontwikkelde. Rembrandts werk, ook uit zijn eerste tien jaren, getuigt van een uitzonderlijk talent. De spectaculaire, pijlsnelle ontwikkeling van dat talent is in die eerste tien jaren van zijn kunstenaarschap van werk tot werk af te lezen. Nooit koos hij voor reeds bewandelde paden en steeds zocht hij onvermoeibaar naar nieuwe inzichten en mogelijkheden. Hij was een rasechte verkenner en vernieuwer. In deze eerste tien jaren legde Rembrandt het fundament voor zijn latere werk. Dat fundament leidde tot Rembrandts grote roem en droeg in hoge mate bij aan het karakter van de Nederlandse schilderkunst in de 17e eeuw.

Barbizon van het Noorden
Vanaf 24 november 2019 in het Drents Museum, Assen
Drenthe staat bekend om zijn prachtige natuur en gemoedelijke bevolking. Veel toeristen bezoeken de provincie elk jaar weer precies om die typische kenmerken. Dit beeld van Drenthe is in de 18de eeuw ontstaan, toen de eerste kunstenaars gewapend met hun potlood en schildersezel de woeste maar bovenal het wonderschone Drentse landschap ontdekten. Er is een mooie vergelijking te maken met het bekende Franse Barbizon, waar kunstenaars zich in de 19de eeuw verzamelden om de natuur te gaan schilderen, vaak in de openlucht. Drenthe vervult eenzelfde rol als Barbizon met kunstenaarsdorpen als Zweeloo, Rolde en Vries als verzamelplekken. In de tentoonstelling Barbizon van het Noorden – De ontdekking van het Drentse landschap 1850-1950 maken de bezoekers een wandeling door het Drentse landschap van rond 1900 en ontdekken ze de prachtige heidevelden, hunebedden, akkers en bijzondere dorpen van Drenthe.

Positions #5
Vanaf 30 november 2019 in het Van Abbemuseum, Eindhoven
Positions #5 toont werk van vijf kunstenaars die momenteel in Nederland wonen en werken en zich ieder op hun eigen manier bezig houden met vergeten, onbelangrijk gemaakte of verzwegen geschiedenissen. Mercedes Azpilicueta maakt theaterachtige ensceneringen met gekleurde wanden, hangende tapijten en gekostumeerde houten figuren. Anna Dasović toont ons via foto’s en filmmateriaal hoe we omgaan met indringende gebeurtenissen zoals genocide. Em’kal Eyongakpa bespeelt twee zalen met een mix van muziek, geluiden, gesproken woord, planten, lichteffecten en performance. Een tent met daarop geborduurde woorden staat centraal in het werk van Mounira al Solh. Quinsy Gario presenteert zowel recent als nieuw werk dat reflecteert op de geschiedenis van Sint Maarten en Curaçao.

Aanraders op TV en in de bioscoop komende maand:

Lost Cities with Albert Lin
Vanaf zondag 3 november om 22h00 op National Geographical Channel
Lost Cities combineert hi-tech archeologie, adembenemende beelden en werkelijke verkenning om spraakmakende ontdekkingen te doen. Lost Cities brengt avontuur, wetenschap en archeologie samen via onze gastheer Albert Lin. Onze ambitieuze aanpak past 3D-scannen toe op enkele van de meest buitengewone plaatsen uit de oudheid. Deze serie levert krachtige, emotionele verhalen met hi-tech beelden om de mysteries van het verleden levendig tot leven te brengen.

Uur van de Wolf: Edvard Munch – Een hels leven (NTR)
Donderdag 7 november om 22h55 op NPO2
Munch In Hell kijkt naar het leven van Edvard Munch en onderzoekt de mishandeling waaraan hij werd blootgesteld. Beschouwd als een van de belangrijkste schilders in de kunstgeschiedenis, lijdt Munch nog steeds aan een gebrek aan verdiende waardering uit zijn thuisland. Munch liet uitgebreide aantekeningen, brieven, literaire werken en zelfs concepten achter voor een autobiografie. Dit geeft ons inzicht in zijn gedachten en zijn reacties op de publieke schandalen en bureaucratische pesterijen die hij had. Munch In Hell laat de schilder het verhaal in zijn eigen woorden vertellen – maar het onthult ook een andere kant van zijn leven en karakter. Munch was ook een geestige, praktische en vastberaden man die zelfs bezig was met ecologische landbouw.

Sign of the Times: Mensch (EO)
Vanaf dinsdag 12 november om 22h25 op NPO2
Drie internationaal vermaarde kunstenaars gaan in een filmische reis op zoek naar wat ons menselijk maakt. Schoonheid, mysterie, schepping lijken in tijden van algoritmes en big data verzwegen woorden. Maar kunst en religie zijn hoeders van de menselijke ziel. Waardoor laten we ons bezielen? Wat mag niet verloren gaan als we denken over de mens van de toekomst?  Dichter Antjie Krog, componist Calliope Tsoupaki en beeldhouwer Johan Tahon over de mensch.

//Vensters leest graag bij collega-schrijvers om op de hoogte te blijven van het kunstnieuws en achtergronden. Dit waren de hoogtepunten van afgelopen maand:

NOS: Schilderij dat jaren in Franse keuken hing, levert miljoenen op
@ https://nos.nl/artikel/2307935-schilderij-dat-jaren-in-franse-keuken-hing-levert-miljoenen-op.html
Het schilderij, De bespotte Christus, van Cimabue bracht op de veiling 24 miljoen euro op, veel meer dan de verwachte 4 à 6 miljoen.

YouTube: Operatie Nachtwacht in het Rijksmuseum
@ https://www.youtube.com/watch?v=xLQzaidn0vs
Maandelijks plaatst het Rijksmuseum een live update van de restauratie van de Nachtwacht.

De Tijd: Leonardo da Vinci streefde naar de perfecte imperfectie
@ https://www.tijd.be/cultuur/algemeen/leonardo-da-vinci-streefde-naar-de-perfecte-imperfectie/10176216.html
Een verslag van de grote tentoonstelling met werk van Leonardo da Vinci in het Louvre.

November 2019
1 november: Allerheiligen – katholieke herdenking
11 november: St. Maarten – katholieke herdenking
19 november: Prado – 200 jaar

 

Categorieën: Kunst nieuws

Schilderde Judith Leyster in naam van haar man?

Kunst nieuws - di, 29/10/2019 - 10:00

Judith Leyster is de belangrijkste vrouwelijke kunstenaar van de Nederlandse Gouden Eeuw. Ze werd opgeleid door Frans Hals en had een succesvol eigen atelier totdat ze trouwde met Jan Miense Molenaer. Maar stopte ze echt met schilderen? Of werkte ze stiekem toch verder?

Judith Leyster – Zelfportret

In 1630 trok Judith naar Haarlem om in de leer te gaan bij de beroemde portretschilder Frans Hals. Leyster had veel talent, want het was niet voor iedereen weggelegd om als leerling aangenomen te worden. In het atelier van Hals ontwikkelde Leyster zich snel. In haar schilderijen is de losse toets van Hals te herkennen. Ze moet op goede voet met Hals hebben gestaan, want ze diende als doopgetuige bij de doop van Hals’ dochter Maria.

Romance
Frans Hals had een groot atelier waar tientallen leerlingen werkten. De portretten van Hals waren populair en zijn grote atelier maakte het mogelijk veel opdrachten tegelijk aan te nemen. Tegelijk met Leyster werkten waarschijnlijk ook Jan Miense Molenaer en Adriaan Brouwer in zijn atelier. Het tweetal specialiseerde zich in genrestukken waarin vrolijke boerderijen en drinkgelagen worden afgebeeld.

Judith Leyster en Miense Molenaer konden het goed met elkaar vinden en werden verliefd. Je ziet hun schilderijen steeds meer naar elkaar toe groeien. Jan Miense Molenaer leerde dankzij Leyster betere portretten te schilderen, terwijl Leyster juist meer genrestuken ging maken.

Sint Lucasgilde
In 1633 begon Judith Leyster haar eigen atelier en werd ze opgenomen in het Haarlemse St Lucasgilde. Dit was erg bijzonder, want op dat moment was er geen andere vrouw in het gilde actief. Soms wordt gespeculeerd dat het zelfportret waar ze met schilderspalet in haar hand op staat, heeft gediend als haar meesterstuk om het gilde te worden toegelaten. Haar nonchalante houding en vrolijke lach geven een beeld van een zelfverzekerde vrouw.

Als onafhankelijke kunstenaar raakte ze in 1635 in conflict met Frans Hals. Ze had een leerling  aangenomen, die na korte tijd overliep naar het atelier van Hals. Frans Hals had dit toegestaan. Leyster eiste daarom de betaling van een kwart-jaar lesgeld. Uiteindelijk kreeg ze gelijk en werd 4 gulden betaald. Judith Leyster liet duidelijk niet over zich heen lopen.

Oeuvre
Het oeuvre van Judith Leyster kenmerkt zich door een mix van portretten en genrekunst. Probeerde ze mensen levensecht te portretteren? Of maakte ze schilderijen van algemene ‘types’? Het is tegenwoordig moeilijk te achterhalen. Haar schilderijen combineren de lichtval van Hendrick ter Brugghen, de losse penseelstreek van Frans Hals en de vrolijkheid van Jan Miense Molenaer.

Er zijn grofweg 40 schilderijen bekend die aan Judith Leyster kunnen worden toegeschreven. Vrijwel al deze werken werden gemaakt voor 1636, het jaar dat ze trouwde met Jan Miense Molenaer. Na haar huwelijk stopte ze met haar eigen atelier en regelde ze de zaken voor haar man. Ze deed de boekhouding en hielp hem opdrachten binnen te halen.

Jan Miense Molenaer – Huwelijk van Willem van Loon en Margaretha Bas

Huwelijk
Toch is het de vraag of Judith Leyster helemaal stopte met schilderen na haar huwelijk met Jan Miense Molenaer. Het is bijna niet voor te stellen dat deze talentvolle zelfstandige vrouw geen kwast meer aan zou raken. Meerdere kunsthistorici denken dat Leyster gewoon bleef doorwerken in Miense Molenaer’s atelier.

Hij kreeg bijvoorbeeld de grote opdracht om een groepsportret te maken voor het huwelijk van Willem van Loon en Margaretha Blas. Waarschijnlijk werkte Leyster mee aan de portretten van de huwelijksgasten. Het is tegenwoordig moeilijk te achterhalen aan welke werken Leyster heeft meegewerkt. Maar het is tekenend dat werken tegenwoordig allemaal op naam van Miense Molenaer staan. Met vrouwenemancipatie was het in de 17e eeuw niet zo goed gesteld!

Categorieën: Kunst nieuws

Verloren Cimabue hing bij bejaarde vrouw in keuken

Kunst nieuws - zo, 27/10/2019 - 10:00

In Frankrijk werd eerder dit jaar een paneel van de middeleeuwse Italiaanse kunstschilder Cimabue teruggevonden. Het schilderij hing in de keuken van een bejaarde Franse dame boven het gasfornuis. Vandaag gaat het werk onder de hamer met een verwachte opbrengst van 6 miljoen euro.

Update (27-10-2019 21h00): Het werk is uiteindelijk verkocht voor 24 miljoen euro aan een bieder uit Noord-Frankrijk. Dit is het hoogste bedrag ooit voor een schilderij uit de Middeleeuwen.

Giorgio Vasari beschreef in zijn Vitae Cimabue als de eerste belangrijkste Italiaanse kunstschilder. Ondanks dat hij als Florentijn niet helemaal onbevooroordeeld was en een hele generatie kunstenaars uit Siena vergat, blijkt uit Vasari’s werk wel hoe belangrijk Cimabue is geweest in kunstgeschiedenis. Hij was één van de eerste kunstschilders die dieptewerking probeerde te creëren. Zijn schilderijen onderscheiden zich hiermee van Middeleeuwse iconen.

Vondst
Ook in het teruggevonden paneel ‘Jezus beschimpt’ is te zien hoe Cimabue diepte suggereert met de gebouwen op de achtergrond. Het schilderij hing in huis bij een dame van negentig jaar. Ze dacht dat het om een onbelangrijk icoon uit Rusland ging. Omdat ze haar huis wil verkopen, liet ze een veilingmeester naar haar inboedel kijken. Deze oplettende kenner herkende het paneel als een vroeg Italiaanse Renaissance werk.

Verder onderzoek bracht aan het licht dat het waarschijnlijk om een werk gaat van Cimabue. Het is een belangrijke ontdekking, omdat er slechts 20 werken van Cimabue bewaard zijn gebleven. Het paneeltje is waarschijnlijk gemaakt rond 1280 en was onderdeel van een tweeluik over de Passie van Christus. Er zijn twee andere panelen uit dit werk bekend: de Flagellatie van Jezus, sinds 1950 bewaard in de Frick Collection in New York, en de Madonna met Kind, die sinds 2000 in de National Gallery in Londen hangt.

Diptiek
Dankzij de gekleurde randen van het schilderij is ongeveer te bepalen hoe de panelen in het diptiek moeten hebben gezeten. Er zijn waarschijnlijk nog 5 andere panelen, maar de locatie van deze werken is onbekend. Mogelijk zijn ze verloren gegaan. Het teruggevonden paneeltje wordt vandaag geveild en is daarmee het eerste schilderij van Cimabue ooit dat op een veiling terecht is gekomen. Er wordt verwacht dat het miljoenen gaat opleveren.

Toch zijn er ook kritische geluiden. Hoe zeker kunnen we bepalen dat dit paneel echt door Cimabue geschilderd is? Hij ondertekende zijn werk niet. Sommige critici vinden het verhaal te mooi om waar te zijn en twijfelen aan de echtheid. Ze vragen om extra onderzoek. Mogelijk laat een nieuwe eigenaar dit in de toekomst uitvoeren.

Categorieën: Kunst nieuws

Alle Schilderijen van Leonardo da Vinci op een Rij

Kunst nieuws - do, 24/10/2019 - 10:00

Vandaag opent in het Louvre in Parijs een tentoonstelling met schilderijen en tekeningen van Leonardo da Vinci. Na jarenlang politiek getouwtrek is de opbrengst redelijk: 9 schilderijen van Leonardo zijn dit najaar in Parijs te zien. Hoeveel schilderijen van Leonardo da Vinci zijn bewaard gebleven? En waarom is het zo moeilijk ze bij elkaar te brengen?

Het is dit jaar 500 jaar geleden dat Leonardo da Vinci overleden is. Omdat het Louvre met 5 schilderijen de grootste Leonardo-collectie ter wereld heeft, probeert het museum daarom al jaren een tentoonstelling op te zetten. In 2017 werden daarom meerdere belangrijke bruiklenen uit Italië verzekerd: de Annunciatie uit Florence, de tekening van de Vetruvian Man uit Venetië. Ze leken allemaal naar Parijs te komen, maar de opkomst van de rechts-populistische partijen in Italië gooide roet in het eten. Leonardo was Italiaan en het 500 jarig jubileum diende dus in Italië gevierd te worden, aldus de politici. Uiteindelijk werden meerdere Italiaanse bruiklenen afgezegd.

Leonardo’s Oeuvre
Leonardo da Vinci stond erom bekend dat hij werken vaak niet afmaakte. Na zijn dood liet hij daarom een bescheiden oeuvre na. Hoewel er discussie is over de toeschrijving van verschillende schilderijen zijn er 17 schilderijen waarvan de meeste kenners het er over eens zijn dat Leonardo de maker was. Daarnaast zijn er 2 schilderijen waar Leonardo mogelijk aan mee heeft gewerkt. Hieronder staan ze stuk voor stuk beschreven. Voor deze lijst zijn tekeningen buiten beschouwing gelaten.

WERKEN VAN LEONARDO DA VINCI

Leonardo da Vinci – Annunciatie

Annunciatie
Uffizi, Florence
1472

De Annunciatie wordt meestal gezien als het vroegste werk van Leonardo. Hij maakte het in de tijd dat hij als leerling werkte in het atelier van Andrea del Verrocchio. Al zijn er ook kunstkenners die stellen dat het schilderij gemaakt is door Domenico Ghirlandaio, die ook in Verrocchio’s atelier actief was. Het werk is tegenwoordig te zien in de Uffizi en zal niet naar Parijs komen vanwege de politieke onwil in Italië.

Leonardo da Vinci – Ginevra de Benci

Ginevra de’ Benci
National Gallery of Art, Washington
1474-1478

Ginevra de Benci stond bekend om haar schoonheid. Ze was onderdeel van de groep rijke Florentijnen  die omgingen met De Medici familie. Ze werd bewierookt in gedichten. Leonardo da Vinci schilderde dit portret waarschijnlijk bij haar verloving met Luigi di Bernardo Niccolini. Hij was bevriend met Ginevra’ broer. Waarschijnlijk is het doek gemaakt tijdens zijn jaren bij Verrocchio. Toch gebruikte hij al typische Da Vinci trucjes, zoals het kleurenperspectief in de heuvels achter op het schilderij. Hij gebruikte lichtblauw om diepte te suggereren. Het schilderij is het enige werk van Da Vinci in Amerika en zal niet te zien zijn in Louvre.

Leonardo da Vinci – Benois Madonna

Benois Madonna
Hermitage, St Petersburg
1478

De Madonna met kind met bloemen uit de Hermitage is waarschijnlijk het eerst schilderij dat Da Vinci maakte nadat hij het atelier van Verrocchio had verlaten. Het kind is een beetje uit verhouding, maar Leonardo was met name geïnteresseerd om de blik van het kind goed af te beelden. Hij trekt de handen van zijn moeder in zijn gezichtsveld. Er zijn twee tekeningen ter voorbereiding van dit schilderij bekend in de collectie van het British Museum. Toch zijn er mensen die twijfelen of dit schilderij niet door een leerling van da Vinci is gemaakt. Het schilderij is één van de negen Leonardo’s in het Louvre.

Leonardo da Vinci – Madonna met de Anjer

Madonna met de Anjer
Alte Pinakotek, München
1478-1480

De Madonna met de Anjer is eeuwenlang toegeschreven aan Andrea del Verrocchio, de leermeester van Leonardo. Toch wordt tegenwoordig gedacht dat het werk door Leonardo gemaakt is, mogelijk nog tijdens zijn tijd in het atelier van Verrocchio. De rode anjer die Maria in haar handen heeft, is een verwijzing naar de dood van Jezus aan het kruis. Leonardo da Vinci probeert zo de geboorte en de dood van Jezus in hetzelfde schilderij te vangen. Het schilderij reist helaas niet naar Parijs.

 

Leonardo da Vinci – Aanbidding door de Wijzen

Aanbidding door de Wijzen
Uffizi, Florence
1481

De opdracht voor de aanbidding der Wijzen kreeg Leonardo van de San Donato in Scopeto kerk in Florence. Maar zoals veel van zijn projecten maakte Da Vinci het werk nooit af. Hij vertrok naar Milaan. Het schilderij is daarom vooral een ondertekening, die tegenwoordig tentoongesteld wordt in het Uffizi. In de compositie van het schilderij is de stijl van zijn leermeester Verrocchio nog goed te zien. Maar vooral het gezicht van Maria is kenmerkend voor Da Vinci. Het werk is te kwetsbaar om te reizen en is dus niet in Parijs te zien.

Leonardo da Vinci – Madonna tussen de Rotsen

Madonna tussen de rotsen
Louvre, Parijs
1483-1485

Leonardo maakte twee versies van de Madonna tussen de Rotsen en deze eerste is onderdeel van de collectie van het Louvre. Het schilderij is oorspronkelijk op een paneel geschilderd, maar later overgebracht op doek. Het schilderij was ontworpen als drieluik met twee panelen van engelen ernaast. Deze twee schilderijen  werden door leerlingen gemaakt en zijn ook bewaard gebleven. Waarschijnlijk schilderde Leonardo het werk op bestelling tijdens zijn periode in Milaan. Het was bedoeld voor een kapel in de S. Francesco Grande kerk.

Leonardo da Vinci – Portret van een Muzikant

Portret van een Muzikant
Ambrosiana Museum, Milaan
1486

In zijn tijd in Milaan schilderde Leonardo da Vinci ook dit portret van een muzikant. De afgebeelde man was waarschijnlijk kapelmeester in de kathedraal van Milaan. In zijn hand heeft hij een partituur. Waarschijnlijk heeft Da Vinci dit werk ook niet afgemaakt en hebben latere schilders de hand gelegd aan het doek om het af te krijgen. Het schilderij hangt in het Ambrosiana Museum in Milaan en wordt ondanks de politieke onwil toch uitgeleend aan het Louvre.

 

Leonardo da Vinci – Sint Hieronymus

Sint Hieronymus
Vaticaanse Musea, Vaticaanstad
1488-1490

De olieverfschets van Sint Hieronymus is opnieuw een voorbeeld van een onafgemaakt schilderij van Leonardo. Sommige kenners zien in het werk een verwijzing naar Leonardo’s eigen leven en de eenzaamheid die hij voelde. Het werk werd na zijn dood in vijf stukken gesneden en los verkocht. De oom van Napoleon Bonaparte verzamelde de losse delen en zorgde er in de 19e eeuw voor dat net schilderij weer is hersteld. De Vaticaanse Musea zijn in tegenstelling tot de Italianen zeer genereus geweest naar het Louvre. Het schilderij is dit najaar in Parijs te zien.

Leonardo da Vinci – Vrouw met Hermelijn (Cecilia Gallerani)

Portret van Cecilia Gallerani
Czartoryskich Museum, Krakau
1489-1490

Leonardo da Vinci schilderde dit portret tijdens zijn verblijf in Milaan. De afgebeelde vrouw is waarschijnlijk Cecilia Gallerani, die destijds de maitresse was van Ludovico Sforza (hertog van Milaan). Leonardo gebruikte de hermelijn in het schilderij als symbool voor puurheid. Hij schreef: “De hermelijn eet uit matiging maar één keer per dag, en laat zich liever vangen door jagers dan toevlucht te zoeken in een vuile schuilplaats, om de zuiverheid van zijn vacht niet te bevlekken.” Het schilderij is sinds 1798 in Polen te zien en wordt daar tentoongesteld in Krakau. Het komt niet naar het Louvre.

Leonardo da Vinci – Laatste Avondmaal

Laatste Avondmaal
Santa Maria delle Grazie, Milaan
1490-1497

Leonardo da Vinci’s laatste avondmaal is een fresco in de Santa Maria delle Grazie. Vanwege de experimentele frescotechniek die Da Vinci gebruikte, is het werk een matige staat. Dagelijks worden daarom slechts een beperkt aantal bezoekers toegelaten in de ruimte waar de fresco hangt. De luchtvochtigheid wordt strikt in de gaten gehouden om verdere schade te voorkomen.

Leonardo da Vinci – Madonna tussen de Rotsen

Madonna tussen de rotsen
National Gallery, Londen
1491-1499

Het is onbekend waarom Leonardo da Vinci twee versies maakte van de Madonna tussen de Rotsen. Mogelijk kreeg hij tijdens het maken van de eerste versie interesse van een tweede koper en besloot hij er twee te maken. Dit tweede doek bevindt zich tegenwoordig in Londen en komt niet naar het Louvre. Een groot verschil tussen de twee versies is de mate van restauratie. Waar de Franse versie weinig is bewerkt, is in Londen juist gekozen om de kleuren zoveel mogelijk te herstellen. Hierdoor is de Franse versie veel donkerder dan de Engelse versie.

 

Leonardo da Vinci – Portret van een Vrouw

Portret van een Vrouw
Louvre, Parijs
1493-1494

Er is veel te doen rondom de identiteit van de vrouw op dit portret van Leonardo da Vinci. Mogelijk is het Beatrice d’Este, de vrouw van Ludovico Sforza, maar het kan ook zijn maitresse Lucretia Crivelli zijn. Waarschijnlijk werd het in ieder geval gemaakt in Milaan, terwijl Leonardo daar hofschilder was. Tegenwoordig is het schilderij te zien in het Louvre.

 

 

Leonardo da Vinci – Salvator Mundi

Salvator Mundi
Louvre Abu Dhabi, Abu Dhabi
1499

Salvator Mundi is sinds enkele jaren het duurste schilderij ter wereld nadat het voor 450 miljoen gekocht werd door een rijke Saoedische Prins. Er wordt getwijfeld of Leonardo da Vinci daadwerkelijk de maker is. Mogelijk hebben ook leerlingen bijgedragen aan dit werk. Er zijn ook talloze kopieën van het schilderij bekend. Lange tijd werd gedacht dat het werk tentoongesteld zou worden in het Louvre Abu Dhabi, maar dit ging uiteindelijk niet door. Het werk is sinds 2 jaar niet meer gezien en daarom wordt ook niet verwacht dat het in Parijs te zien zal zijn. Al zijn de onderhandelingen nog steeds in volle gang en komt het mogelijk in de loop van de tentoonstelling alsnog naar Parijs.

Leonaro da Vinci – Johannes de Doper

Sint Johannes de Doper
Louvre, Parijs
1500

Johannes de Doper wordt gezien als één van de late werken van Leonardo da Vinci. Hij werkte aan het doek tijdens zijn verblijf in Frankrijk, waar hij in dienst was van de Franse koning. Na zijn dood kwam het schilderij daarom terecht in de Franse koninklijke collectie. Het werk hangt tegenwoordig in het Louvre.

 

 

Leonardo da Vinci – Anna te Drieën

Madonna met Kind en St Anna
Louvre, Parijs
1501

Op dit schilderij van Sint Anna te Drieën staan Jezus, Maria en Anna afgebeeld. Mogelijk werd het gemaakt in opdracht van koning Lodewijk XII van Frankrijk. Leonardo werkte nog aan een tweede versie van dit tafereel, maar hiervan is tegenwoordig alleen nog maar een levensgrote tekening bewaard gebleven (The Burlington House Cartoon). Deze tekening komt ook naar het Louvre, waar het samen met dit schilderij tentoongesteld zal worden.

 

Leonardo da Vinci – Mona Lisa

Mona Lisa
Louvre, Parijs
1503

Niets zo mysterieus als de lach van Mona Lisa. Er gaan talloze theorieën over wie er afgebeeld staat op dit schilderij, maar zeker is dat het één van de meest beroemde werken is ter wereld.  Het schilderij is het laatste werk dat hij afrondde voor zijn dood. In de jaren erna hield hij zich meer bezig met zijn uitvindingen, dan met de schilderkunst. Tijdens de tentoonstelling in het Louvre zal de Mona Lisa gewoon op zaal blijven hangen en niet worden verplaatst naar de tentoonstellingsruimte.

 

Leonardo da Vinci – La Scapigliata

La Scapigliata
Galleria Nazionale, Parma
1508

Leonardo Da Vinci staat bekend om zijn niet voltooide schilderijen en dit werk uit zijn late periode is daar een voorbeeld van. Het schilderij is niet veel meer dan een olieverftekening op hout, die nooit werd uitgewerkt. Het paneel toont een jonge vrouw, die je niet aankijkt. Het is gesuggereerd dat het werk is gemaakt voor de familie Gonzaga en dat de vrouw Maria voorstelt, maar veel is onbekend over dit schilderij. Het werk is te zien tijdens de tentoonstelling in het Louvre.

WERKEN WAAR LEONARDO AAN MEEWERKTE

Andrea del Verrocchio & Leonardo da Vinci – de Doop van Jezus

Doop van Jezus 
Uffizi, Florence
1470-1475

Lang hoopte het Louvre dat dit schilderij naar Parijs zou komen voor de Leonardo tentoonstelling, maar ook dit bruikleen werd afgezegd door de Italianen. Leonardo maakte dit schilderij samen met Andrea del Verrocchio in de tijd dat hij als leerling in zijn atelier werkte. De engel links op het schilderij werd door Da Vinci geschilderd. Tegenwoordig is het schilderij te zien in het Uffizi.

 

 

Leonardo da Vinci – Madonna

Madonna
Scottish National Gallery, Edinburg
1501-1507

Er zijn bronnen waaruit blijkt dat Leonardo werkte aan een schilderij met deze compositie voor koning Lodewijk XII van Frankrijk. Toch wordt tegenwoordig getwijfeld of dit schilderij door Leonardo zelf of door leerlingen  werd gemaakt. Mogelijk werkte hij samen met leerlingen aan dit schilderij. Twee versies die mogelijk uit Leonardo’s studio kwamen, zullen te zien zijn in het Louvre.

Categorieën: Kunst nieuws